گروه سیاسی - مسعود پزشکیان از «آرایش جدید» دولت برای مدیریت شرایط ویژه کشور خبر داده است؛ عبارتی که در شرایط فعلی اقتصاد ایران بیش از هر چیز نشان می‌دهد دولت نیز وضعیت موجود را عادی نمی‌داند و برای ماه‌های پیش رو به دنبال تغییراتی در شیوه مدیریت اقتصاد است. رئیس‌جمهوری در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که هدف فشارهای ماه‌های گذشته، قطع شریان‌های حیاتی کشور و افزایش فشار بر مردم بوده است. پزشکیان در عین حال تصریح کرد فشار اقتصادی افزایش یافته، اما با همراهی مردم و تدابیر دولت، اهداف موردنظر در «جنگ اقتصادی» محقق نشده است. این سخنان را می‌توان از دو زاویه بررسی کرد. نخست، توان اقتصاد ایران برای حفظ جریان‌های اصلی تأمین کالا و اداره کشور در شرایطی که فشارهای خارجی افزایش یافته است. زاویه دوم اما مستقیماً به زندگی مردم مربوط می‌شود؛ اینکه هزینه عبور از این شرایط برای خانوار ایرانی چقدر بوده و «آرایش جدید» دولت قرار است چه تغییری در این هزینه ایجاد کند؟ دو تصویر از یک اقتصاد این دو موضوع الزاماً با یکدیگر متناقض نیستند. ممکن است هدف فشار خارجی برای ایجاد اختلال اساسی در تأمین نیازهای کشور محقق نشده باشد، اما در همان حال خانوارها با کاهش قدرت خرید، افزایش قیمت کالاها و بی‌ثباتی در بازارها مواجه باشند. خود رئیس‌جمهور نیز با تأکید بر اینکه «فشار اقتصادی افزایش پیدا کرده» عملاً این بخش از واقعیت موجود را تأیید کرده است. از همین رو، مرحله بعدی سیاست دولت باید معطوف به کاهش همین فشار باشد. برای یک خانوار، موفقیت سیاست اقتصادی نهایتاً با شاخص‌هایی بسیار ملموس سنجیده می‌شود: قیمت مواد غذایی، اجاره مسکن، هزینه درمان، وضعیت اشتغال و قدرت خرید درآمد ماهانه. بنابراین حفظ شریان‌های اقتصادی کشور اگرچه یک دستاورد ضروری در شرایط ویژه است، اما کافی نیست؛ مرحله دشوارتر، انتقال این تاب‌آوری از سطح اقتصاد کلان به سفره خانوار است. آرایش جدید چیست؟ مهم‌ترین ابهام در پیام رئیس‌جمهور نیز به همین عبارت بازمی‌گردد. پزشکیان گفته دولت «آرایش جدید» گرفته، اما در این پیام توضیح بیشتری درباره اجزای این برنامه ارائه نکرده است. این آرایش می‌تواند مجموعه‌ای از اقدامات برای تأمین کالاهای اساسی، مدیریت بازار ارز، حمایت از تولید، کنترل هزینه‌های دولت و تقویت سیاست‌های معیشتی را دربرگیرد. اما آنچه برای جامعه اهمیت دارد، تبدیل این عبارت به برنامه‌ای روشن و قابل ارزیابی است. در شرایط عادی شاید اعلام جهت‌گیری کلی دولت کفایت کند، اما در دوره فشار اقتصادی، انتظارات متفاوت است. فعال اقتصادی باید بداند سیاست ارزی و تجاری دولت چه مسیری خواهد داشت و خانوار نیز باید بتواند تصویری از سیاست دولت برای حفظ قدرت خرید خود داشته باشد. از این منظر، شاید دولت بیش از هر زمان دیگری به «سیاست ارتباطی اقتصادی» نیاز دارد؛ یعنی علاوه بر اجرای برنامه‌ها، برای جامعه توضیح دهد چه اقداماتی انجام می‌شود، هدف هر اقدام چیست و نتایج آن در چه بازه‌ای باید مشاهده شود. اقتصاد را مردم با سفره می‌سنجند یکی از نقاط قوت پیام پزشکیان، اشاره مستقیم او به افزایش فشار اقتصادی است. پذیرش دشواری شرایط می‌تواند نقطه آغاز سیاست‌گذاری واقع‌بینانه باشد. اما درست از همین نقطه، انتظار از دولت نیز افزایش پیدا می‌کند. اگر فشار اقتصادی بیشتر شده است، سیاست حمایتی نیز باید متناسب با آن تغییر کند. حمایت از اقشار آسیب‌پذیر، تأمین پایدار کالاهای ضروری، جلوگیری از شوک‌های ناگهانی به بازار و ایجاد ثبات نسبی در تصمیمات اقتصادی می‌تواند در چنین شرایطی اهمیت بیشتری پیدا کند. در عین حال باید مراقب بود که حمایت معیشتی خود به عامل ایجاد تورم جدید تبدیل نشود. تزریق منابع بدون پشتوانه ممکن است در کوتاه‌مدت بخشی از فشار را کاهش دهد، اما اگر به افزایش نقدینگی و کسری بودجه منجر شود، در نهایت همان خانوار دریافت‌کننده حمایت هزینه آن را از طریق تورم پرداخت خواهد کرد. به همین دلیل «آرایش جدید» اقتصاد نمی‌تواند تنها مجموعه‌ای از بسته‌های حمایتی باشد؛ بلکه کنترل عوامل تورم‌زا نیز باید بخش اصلی آن باشد. همراهی مردم، مسئولیت بیشتر دولت پزشکیان در پیام خود سهم مهمی برای «همراهی مردم» در عبور از ماه‌های گذشته قائل شده است. همین نکته مسئولیت سیاست‌گذار را نیز سنگین‌تر می‌کند. جامعه‌ای که بخشی از هزینه فشار اقتصادی را تحمل کرده، طبیعتاً انتظار دارد سیاست‌های دولت به حفظ بیشتر قدرت خرید و ثبات زندگی روزمره منجر شود. بنابراین شاید مهم‌ترین پرسش پس از پیام رئیس‌جمهور این باشد که مرحله بعد چیست؟ اگر دولت واقعاً وارد آرایش تازه‌ای شده، اعلام جزئیات آن می‌تواند هم به کاهش نااطمینانی کمک کند و هم امکان ارزیابی عملکرد دستگاه‌های مختلف را فراهم آورد. اقتصاد در شرایط ویژه بیش از وعده‌های بزرگ به تصمیم‌های قابل پیش‌بینی، هماهنگ و دارای نتیجه ملموس نیاز دارد. مقاومت در برابر فشار خارجی یک سوی معادله است؛ سوی دیگر، حفظ توان اقتصادی جامعه برای ادامه این مسیر است. موفقیت نهایی زمانی معنا پیدا می‌کند که در کنار استمرار فعالیت شریان‌های حیاتی کشور، فشار واردشده بر زندگی روزمره مردم نیز کاهش یابد. از این رو، سخنان پزشکیان بیش از آنکه پایان یک دوره باشد، می‌تواند آغاز یک مطالبه باشد: اگر دولت آرایش اقتصادی خود را تغییر داده است، اثر این تغییر باید در نهایت در بازار، ثبات قیمت‌ها و سفره خانوار دیده شود.