ابتکار- نشست خبری روز سه‌شنبه اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، به بررسی مجموعه‌ای از مسائل حساس سیاست خارجی اختصاص داشت؛ از وضعیت مذاکرات ایران و آمریکا و احتمال تشدید دوباره درگیری‌ها گرفته تا سفر مقام‌های روسیه و پاکستان به تهران، تحولات تنگه هرمز و روابط با همسایگان. به گزارش ابتکار، بقایی در پاسخ به پرسش خبرنگاران تأکید کرد که ایران ضمن حفظ آمادگی دفاعی، پیگیری راه‌حل‌های دیپلماتیک را ضروری می‌داند و تصمیم‌های خود را بر پایه امنیت و منافع ملی اتخاذ می‌کند. دیپلماسی در کنار آمادگی دفاعی بقایی در پاسخ به پرسشی درباره ادامه دیپلماسی با وجود تجربه‌های گذشته از رفتار آمریکا گفت وظیفه وزارت امور خارجه استفاده از فرصت‌های موجود برای تأمین منافع ملی است. به گفته او، حتی اگر امکان محدودی برای جلوگیری از گسترش جنگ وجود داشته باشد، دستگاه دیپلماسی نباید آن را کنار بگذارد. سخنگوی وزارت امور خارجه تأکید کرد پیگیری گفت‌وگو به معنای غفلت از تهدیدهای نظامی نیست و آمادگی دفاعی نیز جایگزین تلاش سیاسی برای حل اختلافات نمی‌شود. او توضیح داد که ایران در برابر هرگونه اقدام نظامی از خود دفاع خواهد کرد، اما خواهان تشدید تنش و بی‌ثباتی در منطقه نیست. آخرین وضعیت مذاکرات با آمریکا بخش مهمی از نشست به ارتباطات غیرمستقیم تهران و واشنگتن اختصاص یافت. بقایی اعلام کرد ایران دیدگاه‌ها و مطالبات خود را از طریق قطر به طرف آمریکایی منتقل کرده، اما پاسخ دریافتی را کافی ندانسته است. او گفت مواضع تهران روشن است و ایران بر مطالبات مطرح‌شده در چارچوب تفاهم اسلام‌آباد تأکید دارد. توقف جنگ در تمامی جبهه‌ها و رفع محاصره دریایی از جمله موضوعاتی بود که سخنگو بر اهمیت آن‌ها تأکید کرد. بقایی درباره پیشنهاد هفت‌روزه ایران برای کاهش تنش و بازگشایی تنگه هرمز نیز گفت مانع اصلی پیشرفت، اختلاف بر سر شروط و اقدامات طرف آمریکایی است. او زمان مشخصی برای ازسرگیری مذاکرات یا دستیابی به توافق اعلام نکرد و از ارائه جزئیات بیشتر درباره محتوای پیام‌های مبادله‌شده خودداری کرد. سخنگو همچنین گفت هیچ توافقی را نمی‌توان صرفاً بر اساس وعده‌های کلی ارزیابی کرد و آنچه برای ایران اهمیت دارد، قابلیت اجرای تعهدات و تأمین حقوق کشور است. احتمال ازسرگیری حملات در پاسخ به پرسش‌هایی درباره گزارش‌های مربوط به حمله احتمالی آمریکا، بقایی گفت وضعیت منطقه همچنان حساس است و نمی‌توان تهدیدهای موجود را نادیده گرفت. او تأکید کرد دستگاه‌های مسئول همه سناریوها را بررسی می‌کنند و نیروهای مسلح برای دفاع از کشور آمادگی دارند. سخنگوی وزارت امور خارجه برداشت‌هایی را که بر اساس آن ممکن است حمله‌ای محدود بدون پاسخ باقی بماند، رد کرد. به گفته او، ایران در برابر تعرض به امنیت و حاکمیت خود واکنش نشان می‌دهد. بقایی در عین حال از پیش‌بینی قطعی وقوع جنگ تازه خودداری کرد و گفت هدف تلاش‌های سیاسی، جلوگیری از ورود منطقه به مرحله‌ای خطرناک‌تر است. او افزود تجربه ماه‌های گذشته ضرورت هوشیاری در عرصه‌های دیپلماتیک و دفاعی را افزایش داده است. رایزنی‌های لاوروف در تهران سفر سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، یکی دیگر از محورهای نشست بود. بقایی گفت این سفر از پیش برنامه‌ریزی شده و در چارچوب تماس‌های مستمر تهران و مسکو انجام گرفته است. به گفته او، روابط دوجانبه، تحولات قفقاز، مسائل اروپا و اوکراین، وضعیت خلیج فارس، تنگه هرمز و موضوع هسته‌ای از محورهای گفت‌وگو بوده‌اند. سخنگو تأکید کرد ایران و روسیه بر اساس منافع مشترک رایزنی می‌کنند، اما این ارتباطات به معنای واگذاری تصمیم‌های تهران به دیگران نیست. او همچنین درباره گمانه‌زنی‌های مرتبط با انتقال پیام‌های ویژه توضیح داد که نباید بدون اطلاع رسمی برای سفرهای دیپلماتیک مأموریت‌های تأییدنشده تعریف کرد. بقایی در واکنش به مطالب منتشرشده درباره بیانیه روسیه و شورای همکاری خلیج فارس گفت متن مورد اشاره، بیانیه مشترک مسکو و کشورهای عربی نبوده است. سفر عاصم منیر و نقش پاکستان خبرنگاران درباره هدف سفر عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، به تهران نیز پرسیدند. بقایی با اشاره به روابط نزدیک دو کشور گفت همکاری‌های دوجانبه و مسائل منطقه‌ای از موضوعات مهم تماس‌های تهران و اسلام‌آباد است. او پذیرفت که بخشی از این ارتباطات به موضوع مذاکرات مربوط می‌شود، اما تأکید کرد محور اصلی سفرها روابط دو کشور است. سخنگو درباره جزئیات برنامه و موضوعات موردنظر منیر گفت همه چیز در دیدارها روشن خواهد شد؛ پاسخی که به دلیل نقش پاکستان در انتقال پیام میان ایران و آمریکا توجه رسانه‌ها را جلب کرد. بقایی همچنین درباره مشکلات مبادلات مرزی توضیح داد طرف پاکستانی آن‌ها را ناشی از مسائل فنی دانسته و برای رفعشان اعلام آمادگی کرده است. او بر ضرورت تداوم تجارت مرزی و همکاری اقتصادی دو همسایه تأکید کرد. اختلاف با شورای همکاری خلیج فارس بقایی در واکنش به مواضع اخیر شورای همکاری خلیج فارس گفت کشورهای منطقه باید در تنظیم بیانیه‌ها و اظهارنظرهای خود به پیامدهای سیاسی و امنیتی آن‌ها توجه کنند. او تأکید کرد استفاده از خاک کشورهای همسایه برای اقدام نظامی علیه ایران با اصول حسن همجواری سازگار نیست. سخنگوی وزارت امور خارجه اقدامات دفاعی ایران در برابر پایگاه‌هایی را که در عملیات علیه کشور نقش داشته‌اند، در چارچوب حق دفاع از خود توصیف کرد و با تعبیر تجاوز برای این اقدامات مخالفت ورزید. او گفت اعتمادسازی منطقه‌ای نیازمند تضمین‌هایی است که از تبدیل قلمرو کشورهای همسایه به مبدأ تهدید جلوگیری کند. بقایی در عین حال بر اهمیت روابط با قطر تأکید کرد و گفت تهران خواهان حفظ مناسبات مثبت و گسترش همکاری با دوحه است. امنیت منطقه و ابتکار عراق سخنگوی وزارت امور خارجه درباره پیشنهادهای امنیتی روسیه در خلیج فارس گفت ایران از اصل ایجاد سازوکارهایی حمایت می‌کند که امنیت منطقه را با مشارکت کشورهای ساحلی و بدون تحمیل اراده بازیگران خارجی تأمین کنند. به گفته او، تحقق چنین هدفی به اعتماد متقابل، گفت‌وگوی مستمر و توجه به نگرانی‌های مشروع همسایگان نیاز دارد. بقایی همچنین از پیشنهاد فؤاد حسین، وزیر امور خارجه عراق، برای برگزاری نشست منطقه‌ای استقبال کرد. او گفت تهران برای مشارکت در گفت‌وگوهای سازنده آمادگی دارد و هر ابتکاری که به کاهش تنش و تقویت همکاری همسایگان کمک کند، ارزش بررسی دارد. سخنگو افزود امنیت پایدار با تشدید رقابت نظامی به دست نمی‌آید و کشورهای منطقه باید برای مدیریت اختلافات خود راهکارهای مشترک پیدا کنند. تحولات یمن و روابط با عربستان در بخش دیگری از نشست، بقایی درباره تحولات یمن و روابط این کشور با عربستان سخن گفت. او تأکید کرد بحران یمن راه‌حل نظامی پایدار ندارد و باید بر اساس گفت‌وگو و توافق سیاسی حل شود. سخنگو از تلاش‌هایی که می‌تواند به کاهش درگیری و بهبود وضعیت مردم یمن منجر شود، حمایت کرد. او همچنین درباره مباحث مطرح‌شده در سازمان همکاری اسلامی توضیح داد ایران با گنجاندن برخی بندهای مرتبط با یمن در بیانیه پایانی مخالفت کرده است؛ زیرا معتقد بوده چنین تعابیری می‌تواند به اختلاف میان کشورهای اسلامی دامن بزند. بقایی گفت تهران از حل مسالمت‌آمیز اختلافات یمن و عربستان استقبال می‌کند و ثبات شبه‌جزیره عربستان را بخشی از امنیت گسترده‌تر منطقه می‌داند. تنگه هرمز و محموله‌های بشردوستانه موضوع عبور کالاهای ضروری و محموله‌های بشردوستانه از تنگه هرمز نیز مطرح شد. بقایی گفت ایران از اقدامات انسان‌دوستانه حمایت می‌کند و برای تسهیل انتقال اقلام ضروری آمادگی همکاری دارد. او در عین حال تأکید کرد اختلال‌های موجود در مسیرهای دریایی را نمی‌توان جدا از بحران امنیتی منطقه بررسی کرد. سخنگو ادعاهای مربوط به تلاش ایران برای سلطه بر تنگه هرمز را رد کرد و گفت هدف تهران حفاظت از امنیت و حقوق قانونی خود است. به گفته او، بازگشت شرایط عادی به مسیرهای تجاری نیازمند رفع عوامل ایجادکننده ناامنی و پایبندی همه طرف‌ها به تعهداتشان است. بقایی یادآور شد که ثبات حمل‌ونقل دریایی به سود تمامی اقتصادهای منطقه و تجارت جهانی خواهد بود. انتقاد از مواضع اروپایی‌ها بقایی در واکنش به اظهارات مقام‌های فرانسوی و انگلیسی درباره پیامدهای جنگ و بحران تنگه هرمز گفت کشورهای اروپایی باید به ریشه‌های وضعیت کنونی نیز توجه کنند. او انتقاد کرد که برخی دولت‌ها درباره آثار اقتصادی اختلال در تجارت و انرژی سخن می‌گویند، اما در ارزیابی اقدامات نظامی منجر به بحران موضع روشنی ندارند. سخنگو بر ضرورت رعایت اصول حقوق بین‌الملل، احترام به حاکمیت کشورها و پرهیز از معیارهای دوگانه تأکید کرد. او گفت حل مسائل منطقه با فشار سیاسی یا تهدید نظامی ممکن نیست و گفت‌وگو باید بر پایه احترام متقابل شکل بگیرد. بقایی همچنین از روایت‌هایی که مسئولیت آغاز درگیری را نادیده می‌گیرند، انتقاد کرد. مرزهای شرقی و افغانستان سخنگوی وزارت امور خارجه در پاسخ به پرسش‌هایی درباره تنش‌های افغانستان و پاکستان گفت امنیت مرزهای شرقی ایران با ثبات دو کشور همسایه پیوند دارد. او تأکید کرد فعالیت گروه‌های تروریستی و تهدیدهای فرامرزی نیازمند همکاری مشترک، تبادل اطلاعات و هماهنگی بیشتر میان دولت‌های منطقه است. بقایی گفت تهران از کاهش تنش میان همسایگان استقبال می‌کند و معتقد است مشکلات امنیتی باید از مسیر تعامل و گفت‌وگو حل شوند. او همچنین بر اهمیت روابط دوستانه با جمهوری آذربایجان تأکید کرد و ابراز امیدواری کرد مسائل مربوط به این کشور با توجه به پیوندهای تاریخی و فرهنگی و در فضایی سازنده پیگیری شود. در مجموع، نشست خبری بقایی تصویری از اولویت‌های کنونی سیاست خارجی ایران ارائه کرد. از یک سو، وزارت امور خارجه بر حفظ مسیرهای ارتباطی با آمریکا از طریق میانجی‌ها، تداوم رایزنی با روسیه و پاکستان و تقویت همکاری با همسایگان تأکید دارد. از سوی دیگر، احتمال تشدید درگیری‌ها و ضرورت آمادگی دفاعی همچنان بخشی از محاسبات رسمی کشور است. سخنگو بارها یادآور شد که هیچ راه‌حل سیاسی نباید به نادیده گرفتن حقوق و منافع ملی منجر شود. او در عین حال گفت استفاده از فرصت‌های دیپلماتیک، حتی در شرایط دشوار، مسئولیتی است که باید دنبال شود. پیام اصلی نشست این بود که تهران ضمن استقبال از کاهش تنش و همکاری منطقه‌ای، درباره تهدیدهای احتمالی نیز هوشیار خواهد ماند و تصمیم‌های خود را با توجه به تحولات میدانی و نتیجه تماس‌های سیاسی اتخاذ می‌کند. او گفت اطلاع‌رسانی درباره نتایج تماس‌های دیپلماتیک باید پس از روشن شدن جزئیات صورت گیرد تا برداشت‌های نادرست و گمانه‌زنی‌ها در فضای رسانه‌ای گسترش نیابد.