اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه، در واکنشی تند به اظهارات اخیر یوهان واده‌فول، وزیر امور خارجه آلمان، وی را متهم کرد که با تأیید تجاوزگری آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، خود را تا حد توجیه‌کننده شنیع‌ترین جنایات جنگی پایین آورده است. این واکنش در پی ادعاهای وزیر خارجه آلمان مبنی بر مقصر بودن ایران در درگیری‌ها به دلیل پیگیری برنامه هسته‌ای و حمایت از گروه‌های مقاومت مطرح شد. بقائی در پیام خود در شبکه ایکس نوشت: وزیر خارجه آلمان با تأیید تجاوزگری آمریکا و اسرائیل علیه ایران، خود را در حد توجیه‌کننده شنیع‌ترین جنایات جنگی تقلیل داده است. وی با اشاره به مواضع قبلی مقامات آلمانی افزود: زمانی صدراعظم مرتس با هیجان اعلام کرده بود که اسرائیل با حمله به ایران «کار کثیف ما را انجام می‌دهد.» اما تنها چند ماه بعد، همین صدراعظم از هزینه ۱۰۰ میلیارد یورویی این جنگ برای اقتصاد اروپا می‌نالد. اکنون وزیر خارجه‌اش به صرافت توجیه تجاوز نظامی علیه ایران افتاده است. سخنگوی وزارت خارجه با استفاده از تعبیر «هانس سربه‌هوا» به وزیر خارجه آلمان کنایه زد و نوشت که وی دچار چنان بی‌تفاوتی و زوال اخلاقی شده که نه توجهی به هزینه‌های انسانی و جنایات ارتکابی دارد و نه خسارات اقتصادی آن برای کشور خودش و اروپا را درک می‌کند. بقائی با استناد به ضرب‌المثل آلمانی که می‌گوید «آدمی باید از خسارت درس بگیرد»، تأکید کرد که طرف مقابل اهل درس‌آموزی نیست. این واکنش در شرایطی بیان می‌شود که آلمان طی ماه‌های اخیر مواضع متناقضی درباره جنگ و پیامدهای آن اتخاذ کرده است. از یک سو برخی مقامات برلین از اقدامات نظامی علیه ایران حمایت یا آن را توجیه کرده‌اند و از سوی دیگر، هزینه‌های اقتصادی سنگین این درگیری برای اروپا، از جمله افزایش قیمت انرژی و فشار بر صنایع، به موضوع انتقاد داخلی تبدیل شده است. اشاره بقائی به ناله صدراعظم آلمان از هزینه ۱۰۰ میلیارد یورویی، دقیقاً بر همین تناقض انگشت گذاشته است. موضع‌گیری بقائی فراتر از یک واکنش دیپلماتیک معمول است. وی با طرح مفهوم «جنایات جنگی» و «زوال اخلاقی»، اظهارات وزیر خارجه آلمان را نه تنها از منظر سیاسی، بلکه از زاویه حقوق بین‌الملل و مسئولیت اخلاقی مورد انتقاد قرار داده است. در حالی که آلمان همواره خود را مدافع نظم مبتنی بر قواعد معرفی کرده، توجیه تجاوز نظامی و بمباران تأسیسات، از دیدگاه تهران نقض آشکار این ادعاهاست. از سوی دیگر، اتهام وزیر خارجه آلمان مبنی بر مقصر بودن ایران به دلیل برنامه هسته‌ای و حمایت از گروه‌های مقاومت، با پاسخ تهران روبه‌رو شده که این ادعاها را پوششی برای مشروعیت‌بخشی به تجاوز می‌داند. بقائی با برجسته کردن تغییر لحن مقامات آلمانی از حمایت هیجانی تا شکایت از هزینه‌ها، تلاش کرده نشان دهد که محاسبات اولیه برلین نادرست بوده و اکنون به جای پذیرش اشتباه، به توجیه ادامه می‌دهد. این تبادل موضع‌گیری، نشان‌دهنده عمق اختلاف میان تهران و برخی پایتخت‌های اروپایی درباره ریشه بحران است. در حالی که ایران تجاوز را عامل اصلی تنش می‌داند، طرف آلمانی با مقصر دانستن تهران، عملاً مسئولیت را جابه‌جا می‌کند. چنین رویکردی می‌تواند فضای گفت‌وگوهای احتمالی آینده را پیچیده‌تر سازد و بی‌اعتمادی موجود را افزایش دهد. در مجموع، واکنش بقائی پیامی روشن دارد: اروپا اگر واقعاً نگران هزینه‌های جنگ و ثبات منطقه است، باید از توجیه تجاوز فاصله بگیرد و به جای سرزنش قربانی، مسئولیت آغازکنندگان درگیری را به رسمیت بشناسد. تا زمانی که این تناقض میان سخن و عمل در مواضع اروپایی ادامه داشته باشد، انتظار تغییر معنادار در روابط دشوار خواهد بود.