گروه بین‌الملل - رایزنی‌های چین برای برگزاری نشست سه‌جانبه رؤسای جمهور این کشور، آمریکا و روسیه، احتمال شکل‌گیری یکی از مهم‌ترین رویدادهای دیپلماتیک ماه‌های اخیر را مطرح کرده است؛ نشستی که در صورت برگزاری می‌تواند فرصتی برای گفت‌وگوی مستقیم سه قدرت جهانی درباره جنگ اوکراین، کنترل تسلیحات هسته‌ای و اختلافات تجاری باشد. بااین‌حال، فاصله میان منافع راهبردی پکن، واشنگتن و مسکو به اندازه‌ای است که حتی حضور رهبران سه کشور پشت یک میز نیز لزوماً به معنای دستیابی به توافق‌های تعیین‌کننده نخواهد بود. اهمیت این ابتکار بیش از هر چیز در تلاش چین برای قرار گرفتن در مرکز گفت‌وگوهای قدرت‌های بزرگ و مدیریت بخشی از تنش‌هایی نهفته است که آینده مناسبات بین‌المللی را تحت تأثیر قرار داده‌اند. پکن در مرکز معادلات جهانی به گزارش آسوشیتدپرس، چین رایزنی‌هایی را برای برگزاری دیداری میان شی جین‌پینگ، دونالد ترامپ و ولادیمیر پوتین در حاشیه اجلاس سران همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه، موسوم به اپک، در شنجن آغاز کرده است. مائو نینگ، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، تأیید کرده که پکن درباره امکان برگزاری چنین نشستی با طرف‌های مرتبط در حال تبادل نظر است؛ هرچند هنوز توافق نهایی درباره زمان، دستور کار و شکل برگزاری آن اعلام نشده است. طرح این نشست در شرایطی مطرح می‌شود که روابط سه کشور هم‌زمان با مجموعه‌ای از رقابت‌ها و ضرورت‌های همکاری مواجه است. آمریکا و چین در حوزه تجارت و فناوری اختلافات گسترده‌ای دارند، روسیه و غرب همچنان بر سر جنگ اوکراین در تقابل قرار گرفته‌اند و مسئله کنترل تسلیحات هسته‌ای نیز به یکی از نگرانی‌های مهم امنیت بین‌المللی تبدیل شده است. برای چین، میزبانی احتمالی چنین نشستی می‌تواند فرصتی برای نمایش ظرفیت دیپلماتیک و تأکید بر نقش این کشور در مدیریت مناسبات قدرت‌های بزرگ باشد. بااین‌حال، تبدیل این فرصت به دستاوردی ملموس نیازمند توافق طرف‌ها درباره موضوعاتی است که تاکنون حل‌وفصل آنها دشوار بوده است. تجارت؛ آزمون نخست واشنگتن و پکن یکی از مهم‌ترین محورهای سفر احتمالی ترامپ به چین، آینده توافق تجاری شکننده میان دو کشور است. براساس گزارش منتشرشده، رئیس‌جمهور آمریکا قصد دارد سومین دیدار دوجانبه خود با شی جین‌پینگ در سال جاری را برگزار کند؛ دیداری که تمدید آتش‌بس تجاری پیش از پایان مهلت آن در ژانویه، از موضوعات اصلی آن خواهد بود. اهمیت این مسئله تنها به روابط اقتصادی دو کشور محدود نمی‌شود. آمریکا و چین در زنجیره‌های تأمین جهانی، تجارت محصولات صنعتی و کشاورزی و بازار مواد اولیه نقش تعیین‌کننده‌ای دارند. ازاین‌رو، تشدید اختلافات تجاری میان آنها می‌تواند بر تصمیم‌های سرمایه‌گذاری، هزینه تولید و انتظارات فعالان اقتصادی در کشورهای دیگر نیز تأثیر بگذارد. در همین چارچوب، جیمیسون گریر، نماینده تجاری آمریکا، در گفت‌وگوی ویدئویی با هه لیفنگ، معاون نخست‌وزیر چین، خواستار اجرای کامل تعهدات پیشین پکن، به‌ویژه در زمینه خرید محصولات کشاورزی و موضوع عناصر خاکی کمیاب و مواد معدنی حیاتی شده است. در مقابل، خبرگزاری شینهوا گزارش داده که طرف چینی ضمن ارزیابی سازنده گفت‌وگوها، نگرانی‌های خود را درباره محدودیت‌های اقتصادی و تجاری واشنگتن مطرح کرده است. تفاوت در روایت دو طرف نشان می‌دهد که با وجود تداوم تماس‌های رسمی، اختلاف بر سر تعهدات متقابل همچنان پابرجاست. جنگ اوکراین؛ گره دشوار نشست اگر تجارت مهم‌ترین موضوع دوجانبه آمریکا و چین باشد، جنگ اوکراین می‌تواند پیچیده‌ترین مسئله نشست احتمالی سه‌جانبه باشد. روسیه خواهان آن است که ملاحظات امنیتی و سیاسی خود در هرگونه توافق آینده لحاظ شود، درحالی‌که کشورهای غربی و اوکراین بر ضرورت حفظ حاکمیت و تمامیت ارضی این کشور تأکید دارند. براساس گزارش ایرنا، برخی رسانه‌های غربی مدعی شده‌اند که پوتین تمایل دارد درباره جنگ اوکراین بدون حضور مستقیم نمایندگان کی‌یف گفت‌وگو کند. چنین رویکردی، در صورت پیگیری، می‌تواند پرسش‌هایی درباره جایگاه اوکراین در مذاکرات مربوط به آینده خود ایجاد کند. از سوی دیگر، واشنگتن باید میان تمایل ترامپ به دستیابی به توافقی دیپلماتیک و ملاحظات متحدان اروپایی خود تعادل برقرار کند. هر توافقی که بدون مشارکت یا پذیرش طرف‌های اصلی مناقشه شکل بگیرد، احتمالاً در مرحله اجرا با دشواری‌های جدی روبه‌رو خواهد شد. به همین دلیل، کارشناسان نسبت به امکان دستیابی به توافقی جامع در یک نشست محدود تردید دارند. حتی اگر رهبران سه کشور درباره ضرورت کاهش تنش‌ها به تفاهم برسند، تعیین جزئیات آتش‌بس، تضمین‌های امنیتی و سازوکارهای نظارت بر اجرای تعهدات به مذاکراتی گسترده‌تر نیاز خواهد داشت. کنترل تسلیحات؛ نقطه اشتراک یا اختلاف؟ موضوع کنترل تسلیحات هسته‌ای نیز از دیگر محورهایی است که ترامپ برای نشست احتمالی مطرح کرده است. در شرایطی که رقابت تسلیحاتی قدرت‌های بزرگ و نگرانی درباره آینده توافق‌های محدودکننده زرادخانه‌های هسته‌ای افزایش یافته، گفت‌وگوی مستقیم رهبران آمریکا، روسیه و چین می‌تواند از نظر سیاسی اهمیت داشته باشد. بااین‌حال، ورود به مذاکرات مؤثر در این زمینه آسان نیست. آمریکا و روسیه سابقه طولانی‌تری در توافق‌های دوجانبه کنترل تسلیحات دارند، درحالی‌که چین درباره مشارکت در چارچوب‌های مشابه، ملاحظات متفاوتی مطرح می‌کند. تفاوت در اندازه زرادخانه‌ها، برنامه‌های نوسازی تسلیحات و برداشت کشورها از بازدارندگی، دستیابی به توافق سه‌جانبه را دشوار می‌سازد. ازاین‌رو، حتی اعلام آمادگی برای آغاز گفت‌وگوهای کارشناسی یا ایجاد کانال‌های ارتباطی جدید نیز می‌تواند دستاوردی محدود اما قابل توجه باشد. بااین‌حال، نباید میان گفت‌وگو درباره کنترل تسلیحات و توافق الزام‌آور برای کاهش آنها یکسان‌انگاری کرد. مسکو به دنبال دستاورد دیپلماتیک در میان سه طرف، روسیه ممکن است بیش از دیگران به جنبه سیاسی برگزاری نشست توجه داشته باشد. حضور پوتین در کنار رهبران آمریکا و چین، به‌ویژه در شرایط ادامه جنگ اوکراین، این امکان را فراهم می‌کند که روسیه بر جایگاه خود به‌عنوان یکی از طرف‌های اصلی گفت‌وگو درباره امنیت جهانی تأکید کند. بااین‌حال، این تصویر الزاماً به معنای نزدیک شدن مواضع پکن و واشنگتن به مسکو نیست. چین روابط گسترده‌ای با روسیه دارد، اما هم‌زمان تلاش می‌کند مناسبات اقتصادی خود با غرب را مدیریت کند. آمریکا نیز نمی‌تواند ملاحظات امنیتی متحدان اروپایی و اوکراین را به‌آسانی نادیده بگیرد. بنابراین، یکی از چالش‌های پکن آن خواهد بود که نشست احتمالی به ابزاری برای پیشبرد دستور کار یک طرف علیه طرف دیگر تبدیل نشود. دیپلماسی تصویر یا توافق واقعی؟ برخی تحلیلگران معتقدند دستاورد اصلی نشست احتمالی ممکن است بیش از آنکه توافقی سیاسی یا اقتصادی باشد، در نمایش گفت‌وگوی مستقیم سه قدرت بزرگ خلاصه شود. چین احتمالاً برای مدیریت دقیق شکل و محتوای دیدار تلاش خواهد کرد. چنین رویکردی با ملاحظات پکن همخوانی دارد. چین از یک‌سو می‌تواند با میزبانی نشست، نقش خود را در دیپلماسی جهانی برجسته کند و از سوی دیگر، تمایلی ندارد مسئولیت اختلافاتی را بپذیرد که حل آنها خارج از اختیار مستقیم این کشور است. در این میان، خطر دیگری نیز وجود دارد: ایجاد این برداشت که سه قدرت بزرگ قصد دارند بدون مشارکت کشورهای ذی‌نفع، درباره مسائل بین‌المللی تصمیم‌گیری کنند. این نگرانی به‌ویژه درباره آینده اوکراین اهمیت دارد. از این منظر، موفقیت دیپلماتیک نشست صرفاً به حضور سه رئیس‌جمهور وابسته نیست؛ بلکه به میزان شفافیت دستور کار، رعایت منافع سایر طرف‌های مرتبط و امکان پیگیری نتایج آن بستگی خواهد داشت. آزمون تازه نظم جهانی نشست احتمالی شنجن را می‌توان بازتابی از وضعیت پیچیده نظام بین‌الملل دانست؛ وضعیتی که در آن رقابت راهبردی و وابستگی متقابل اقتصادی هم‌زمان جریان دارند. واشنگتن و پکن با وجود اختلافات تجاری، به حفظ کانال‌های گفت‌وگو نیازمندند. روسیه نیز در پی آن است که در مذاکرات مربوط به امنیت اروپا و تحولات جهانی نقش تعیین‌کننده داشته باشد. در چنین شرایطی، چین فرصت یافته است تا از ظرفیت میزبانی اجلاس اپک برای گسترش نقش دیپلماتیک خود استفاده کند. بااین‌حال، اهمیت نمادین این ابتکار نباید بر محدودیت‌های واقعی آن سایه بیندازد. آنچه تاکنون در گزارش ارائه‌شده تأیید شده، ادامه رایزنی‌هاست، نه توافق قطعی برای برگزاری نشست. بنابراین، هرگونه ارزیابی از نتایج احتمالی آن باید با در نظر گرفتن این عدم قطعیت صورت گیرد. اگر این دیدار برگزار شود، نخستین آزمون آن نه حل یکباره اختلافات، بلکه سنجش آمادگی سه کشور برای مدیریت رقابت‌های خود خواهد بود. نتیجه‌ای که شاید در کوتاه‌مدت به توافقی بزرگ منجر نشود، اما می‌تواند مسیر گفت‌وگوهای آینده درباره تجارت، امنیت و بحران‌های بین‌المللی را تحت تأثیر قرار دهد.