رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، هشتم نوامبر به شهر شوشا سفر کرد تا در مراسم سالگرد پیروزی آذربایجان در جنگ قره‌باغ شرکت کند. در جریان این سفر الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور آذربایجان در جریان این سفر پیوند دو کشور را ابدی و تزلزل‌ناپذیر خواند. این ادعا در حالی مطرح شد که تنها نه روز پیش از آن، رویدادی خلاف آن را نشان داده بود. علی‌اف با وجود دعوت شخصی اردوغان، در نشست ۳۰ اکتبر سران کشورهای ترک‌زبان در آنکارا حاضر نشد و وزیر امور خارجه خود را به این نشست فرستاد. ریشه این اختلاف، مقررات تازه آذربایجان درباره پوشش در مدارس بود. مقرراتی که برای دانش‌آموزان و معلمان عملاً پوشیدن حجاب را در مدارس ناممکن کرد. اوکتای سارال، مشاور ارشد اردوغان، در ۱۲ اکتبر در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که محروم‌کردن دانش‌آموزان محجبه از تحصیل پذیرفتنی نیست. در واکنش به این پیام حزب حاکم آذربایجان این اظهارات را دخالت در امور داخلی کشور خواند. پیامد این تنش در ترکیه نیز دیده شد. سارال در ۲۵ اکتبر تأیید کرد که به دستور اردوغان از سمت خود کنار رفته و روز بعد استعفای خود را رسماً اعلام کرد. به نوشته «میدل‌ایست‌آی» به نقل از سه مقام آگاه، باکو از آنکارا خواسته بود او را برکنار کند. رسانه‌ها این ماجرا را یکسان تفسیر نکرده‌اند. اوراسیانت در عنوان گزارش خود اقدام اردوغان را «تن‌دادن به فشار باکو» توصیف کرد و در ترکیه، اربکان او را به «کوتاه‌آمدن در برابر علی‌اف» متهم کرد. در مقابل، رسانه‌های نزدیک به دولت ترکیه آن را تلاشی برای ترمیم روابط با باکو معرفی کردند اردوغان در دو دهه گذشته، بخش مهمی از سرمایه سیاسی خود را بر دفاع از ارزش‌های اسلامی و آزادی‌های دینی استوار کرده است با این حال، رفتار منطقه‌ای آنکارا را نمی‌توان تنها با انگیزه دینی توضیح داد. اردوغان پیش از سفر، مبارزه آذربایجان در جنگ قره‌باغ را مایه افتخار «جهان ترک» خواند. گسترش نفوذ در قفقاز و میان کشورهای ترک‌زبان یکی از محورهای اصلی راهبرد ترکیه است و باکو شریک اصلی آن به شمار می‌رود. با این همه، عامل حساس‌تر، روابط باکو و تل‌آویو است. آذربایجان به اسرائیل نفت می‌فروشد و از آن سلاح می‌خرد. اسرائیل حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد نفت وارداتی خود را از آذربایجان و از مسیر خط لوله باکو-تفلیس-جیحان تأمین می‌کند که از خاک ترکیه می‌گذرد. این پیوند در جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در سال ۲۰۲۶ پررنگ‌تر شد. در همان دوره ادعاهایی درباره استقرار واحدهای نظامی و اطلاعاتی اسرائیل در آذربایجان مطرح شد. رقابت ترکیه و اسرائیل در سوریه نیز بر این حساسیت افزوده است. اسرائیل در ۱۸ اوت به پایگاه هوایی ابوالظهور در شمال غربی سوریه حمله کرد و ترکیه آن را محکوم کرد. تل‌آویو هدف خود را جلوگیری از استقرار نیروهای ترکیه در این پایگاه سوری اعلام کرد. به گفته فرستاده آمریکا برای سوریه، ترکیه به واکنش نظامی نزدیک شد، اما تحلیل‌ها حاکی است که هیچ‌یک از دو طرف خواهان تشدید بیشتر تنش نبودند. از نگاه نگارنده، آنکارا همزمان با چند ملاحظه روبه‌روست: حفظ اتحاد با باکو، پاسداری از نفوذ در جهان ترک‌زبان، مدیریت رقابت با اسرائیل و پرهیز از گشودن جبهه‌ای تازه در قفقاز. در چنین وضعیتی، انتقاد علنی‌تر از علی‌اف می‌توانست هزینه‌ای فراتر از یک اختلاف دیپلماتیک داشته باشد. کناره‌گیری سارال و سفر به شوشا را می‌توان نشانه اولویت‌یافتن حفظ اتحاد بر دفاع آشکار از مطالبه دینی که یکی از هویت های حزب عدالت و توسعه می باشد دانست، هرچند این تصمیم را نمی‌توان به یک انگیزه واحد تقلیل داد. این برداشت منتقدانی نیز دارد. برخی تحلیلگران یادآوری می‌کنند که باکو از تضعیف رابطه با ترکیه بیش از رابطه با اسرائیل زیان می‌بیند، زیرا آنکارا سلاح بیشتری می‌فروشد و عملاً ضامن امنیت آذربایجان است. از این منظر، انعطاف ترکیه کمتر نشانه ضعف و بیشتر حاصل محاسبه‌ای است که در آن باکو نیز محدودیت‌های خود را دارد. برای ایران، این وضعیت هم نگرانی دارد و هم فرصت. تحلیلگران ایرانی روابط باکو و اسرائیل را دغدغه‌ای امنیتی برای تهران می‌دانند. در مقابل، کریدور موسوم به «تریپ» که قرار است آذربایجان را از مسیر ارمنستان به نخجوان و ترکیه وصل کند، ایران را دور می‌زند. هر شکاف احتمالی میان آنکارا و باکو می‌تواند معادله قفقاز جنوبی را تغییر دهد، اما جهت این تغییر هنوز روشن نیست. در مجموع، سفر شوشا نشان داد که در سیاست خارجی اردوغان، همبستگی دینی یکی از ابزارهای قدرت است، نه لزوماً مقدم بر منافع راهبردی و محاسبات امنیتی. بهای این انتخاب نیز روشن است: فاصله میان ادعای دفاع از حقوق مسلمانان و رفتار در برابر متحدی که همین حقوق را محدود کرده، آشکارتر می‌شود.