صفحات روزنامه
اخبار آنلاین
تنگه هرمز که در ماههای اخیر به یکی از کانونهای اصلی تقابل نظامی و سیاسی ایران و آمریکا تبدیل شده، اکنون با پیامدهایی فراتر از بازار انرژی و تجارت نفت روبهرو است. اختلال در عبور کشتیهای حامل کود شیمیایی از این آبراه راهبردی، نگرانیها درباره شکلگیری یک بحران جهانی غذا را افزایش داده است؛ بحرانی که به گفته مقامهای سازمان ملل میتواند میلیونها نفر را در کشورهای آسیبپذیر با گرسنگی و فقر مواجه کند. در همین راستا، سازمان ملل از تهران و واشنگتن خواسته است بدون انتظار برای دستیابی به توافق جامع سیاسی، امکان عبور محدود و موقت محمولههای کود شیمیایی را فراهم کنند. به گزارش یورونیوز، ژرژ موریرا دا سیلوا، رئیس دفتر خدمات پروژهای سازمان ملل متحد و هماهنگکننده کارگروه این سازمان درباره تنگه هرمز، در حاشیه اجلاس اقلیمی کاپ ۳۱ در آنتالیای ترکیه، خواستار اقدام فوری ایران و آمریکا برای تسهیل عبور کشتیهای حامل کود شیمیایی شد. او تأکید کرده است که مذاکرات دو کشور برای دستیابی به توافقی جامع باید ادامه یابد، اما حل بحران انسانی و اقتصادی ناشی از محدودیت کشتیرانی نباید به نتیجه این مذاکرات موکول شود. پیشنهاد سازمان ملل، ایجاد یک سازوکار استثنایی، محدود و زمانبندیشده برای عبور محمولههای کود است. اهمیت این درخواست زمانی روشنتر میشود که بدانیم پیش از آغاز بحران، حدود یکسوم کودهای شیمیایی مصنوعی مورد نیاز جهان از تنگه هرمز عبور میکرد. اکنون اختلال در این مسیر، زنجیره تأمین نهادههای کشاورزی را با مشکلات جدی مواجه کرده و قیمت بسیاری از انواع کود شیمیایی را حدود ۳۰ درصد افزایش داده است. موریرا دا سیلوا هشدار داده است که ادامه این وضعیت میتواند پیامدهایی فراتر از افزایش قیمت نهادههای کشاورزی داشته باشد. به گفته او، اگر کمبود کود باعث از دست رفتن فصلهای کشت در مناطق مختلف جهان شود، حدود ۴۵ میلیون نفر ممکن است با ناامنی غذایی شدید و حاد مواجه شوند و ۳۰ میلیون نفر دیگر نیز به زیر خط فقر سقوط کنند. سودان، سومالی، کنیا، موزامبیک، نپال، بنگلادش و سریلانکا از جمله کشورهایی هستند که بیشترین آسیبپذیری را در برابر این بحران دارند. گزارشها همچنین از دو برابر شدن قیمت مواد غذایی در سودان حکایت دارد. این وضعیت نشان میدهد که اختلال در یک گذرگاه دریایی منطقهای میتواند بهسرعت به مسئلهای جهانی تبدیل شود؛ بهویژه آنکه کشورهای کمدرآمد معمولاً توان محدودی برای جبران افزایش هزینه واردات نهادههای کشاورزی دارند. سازمان ملل برای جلوگیری از تشدید بحران، عبور روزانه پنج کشتی حامل کود شیمیایی از تنگه هرمز را ضروری میداند. به گفته موریرا دا سیلوا، سازوکار اجرایی این پیشنهاد آماده است و میتواند ظرف هفت تا ده روز عملیاتی شود؛ بااینحال، مانع اصلی همچنان نبود اراده سیاسی برای اجرای آن است. نکته مهم آن است که این پیشنهاد به معنای جایگزینی ترتیبات جدید با اصل آزادی کشتیرانی نیست، بلکه راهکاری موقت برای کاهش خسارات انسانی و اقتصادی در دوره ادامه مذاکرات تهران و واشنگتن محسوب میشود. در نهایت، درخواست سازمان ملل نشان میدهد که پیامدهای بحران هرمز دیگر به درآمدهای نفتی، قیمت انرژی یا امنیت نظامی محدود نیست. کشاورزی و امنیت غذایی نیز بهطور مستقیم تحت تأثیر این تقابل قرار گرفتهاند. اکنون ایجاد یک مسیر امن و محدود برای انتقال کود شیمیایی میتواند به آزمونی برای ظرفیت دیپلماسی در مدیریت بحران تبدیل شود. اگر تهران و واشنگتن بتوانند درباره چنین سازوکاری به تفاهم برسند، حتی بدون حل اختلافات بنیادین، امکان کاهش بخشی از فشارهای انسانی و اقتصادی فراهم خواهد شد. در غیر این صورت، هزینه ادامه تقابل ممکن است در نهایت نه فقط در اقتصاد منطقه، بلکه بر سفره میلیونها نفر در کشورهای دور از میدان درگیری نیز نمایان شود.