سرمقاله
صفحات روزنامه
اخبار آنلاین
انتشار گزارشهایی درباره نزدیکی برخی سدهای ایران به تأسیسات موشکی، واکنش مقامهای سیاسی کشور را به دنبال داشته و بار دیگر موضوع حفاظت از زیرساختهای غیرنظامی در شرایط جنگی را مطرح کرده است. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، و اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، با انتقاد از این فضاسازی رسانهای، هشدار دادهاند که طرح چنین ادعاهایی میتواند زمینه توجیه حملات احتمالی به تأسیسات حیاتی ایران را فراهم کند. این موضعگیریها در شرایطی مطرح میشود که نگرانی درباره گسترش دامنه حملات به مراکز خدمات عمومی همچنان ادامه دارد. واکنش تند به یک گزارش به گزارش ایسنا، محمدباقر قالیباف روز سهشنبه در واکنش به گزارشی از روزنامه نیویورکتایمز، ادعای برخورداری سدهای نزدیک به مراکز موشکی از کاربری دوگانه را مورد انتقاد قرار داد. رئیس مجلس در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، با اشاره به استدلال مطرحشده درباره نزدیکی تأسیسات غیرنظامی به مراکز نظامی، هشدار داد که تعمیم چنین منطقی میتواند پیامدهایی فراتر از مرزهای ایران داشته باشد. قالیباف در موضعگیری خود تأکید کرد که اگر صرف مجاورت یک سد، بندر یا نیروگاه با پایگاه نظامی، مبنای تعریف کاربری دوگانه قرار گیرد، همین استدلال درباره تأسیسات مشابه در نزدیکی پایگاههای آمریکا و اسرائیل نیز قابل طرح خواهد بود. این اظهارات بیش از آنکه اعلام تغییر در قواعد حقوقی باشد، هشداری سیاسی درباره پیامدهای استفاده گسترده از مفهوم اهداف دوگانه در درگیریهای نظامی محسوب میشود. هشدار وزارت امور خارجه اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، نیز در واکنش به این موضوع، ادعاهای مطرحشده درباره نزدیکی زیرساختهای حیاتی ایران به پایگاههای موشکی را تلاشی برای ایجاد زمینه تبلیغاتی حملات احتمالی توصیف کرد. به گزارش ایسنا، بقایی همچنین ادعاهای رسانهای درباره احتمال استفاده ایران از آنچه «بمب کثیف» خوانده شده را رد کرد و این موضوعات را بخشی از فضاسازی علیه کشور دانست. او تأکید کرد که همجواری جغرافیایی تأسیسات غیرنظامی و نظامی، بهتنهایی مبنای کافی برای توجیه حمله به زیرساختهای عمومی نیست. سخنگوی وزارت امور خارجه همچنین از جامعه بینالمللی خواست نسبت به پیامدهای احتمالی چنین رویکردی بیتفاوت نباشد. آب؛ زیرساختی فراتر از جنگ اهمیت این مناقشه تنها به اختلافات سیاسی محدود نمیشود. سدها، مخازن ذخیره آب و تأسیسات آبشیرینکن از زیرساختهایی هستند که فعالیت روزمره میلیونها شهروند به آنها وابسته است. اختلال در عملکرد این مراکز میتواند دسترسی به آب آشامیدنی، فعالیت کشاورزی، خدمات درمانی و تولید صنعتی را تحت تأثیر قرار دهد. بقایی در همین زمینه اعلام کرد که در جریان حملات اخیر آمریکا و اسرائیل، برخی مخازن ذخیره آب در خمین، هفتکل و سیریک و تأسیسات آبشیرینکن در قشم، نیکشهر، تیس و جاسک هدف قرار گرفتهاند. به گفته او، این حملات موجب اختلال یا قطع آبرسانی در بعضی مناطق شده است. جزئیات خسارتهای اعلامشده در این موضعگیری بهطور مستقل بررسی نشده است. مرز حقوقی اهداف نظامی یکی از مهمترین ابعاد این موضوع به حقوق بشردوستانه بینالمللی مربوط میشود. بر اساس این قواعد، صرف نزدیکی یک تأسیسات غیرنظامی به مرکز نظامی، به معنای تبدیل خودکار آن به هدف مشروع نظامی نیست. برای ارزیابی هر هدف، ماهیت استفاده از آن، نقش مؤثرش در عملیات نظامی و مزیت نظامی مشخص حاصل از حمله اهمیت دارد. افزون بر این، قواعد مربوط به تناسب و اقدامات احتیاطی همچنان باید رعایت شوند. ماده ۵۶ پروتکل اول الحاقی به کنوانسیونهای ژنو نیز برای سدها و تأسیسات حاوی نیروهای خطرناک حمایت ویژهای در نظر گرفته است؛ زیرا آسیب به آنها ممکن است پیامدهای گستردهای برای غیرنظامیان ایجاد کند. ضرورت جلوگیری از تشدید تنش واکنش همزمان رئیس مجلس و وزارت امور خارجه نشان میدهد موضوع امنیت زیرساختهای آبی در محاسبات سیاسی و امنیتی ایران اهمیت بیشتری یافته است. در چنین شرایطی، انتشار ادعاهای مربوط به کاربری نظامی تأسیسات عمومی، بدون ارائه شواهد قابل بررسی، میتواند به افزایش بیاعتمادی و تشدید تنشها منجر شود. از سوی دیگر، حفاظت از زیرساختهای حیاتی تنها مسئلهای مربوط به ایران نیست و رعایت قواعد بینالمللی درباره همه طرفهای درگیر ضرورت دارد. آنچه اکنون اهمیت دارد، جلوگیری از تبدیل اختلافات نظامی به بحرانی گستردهتر در حوزه خدمات عمومی است؛ بحرانی که آثار آن بیش از هر چیز بر زندگی شهروندان عادی آشکار خواهد شد.