سرگذشت نیروگاه هسته‌ای دارخوین در حاشیه رودخانه کارون، آینه تمام‌نمای تاریخ صنعت هسته‌ای ایران است؛ روایتی پرفراز و نشیب که از آرزوهای بزرگ پیش از انقلاب آغاز می‌شود، از میان عهدشکنی‌های بین‌المللی و طوفان جنگ تحمیلی عبور می‌کند و در نهایت با تکیه بر خودباوری بومی به یک پروژه راهبردی تبدیل می‌شود. با این حال، تهاجم کور بامداد ۲۸ تیر ۱۴۰۵، بار دیگر این نگین درخشان خوزستان را به صدر اخبار جهان بازگرداند. به گزارش خبرآنلاین، بر اساس بیانیه رسمی سازمان انرژی اتمی ایران، رژیم تروریستی و جنایتکار آمریکا در اقدامی تجاوزکارانه و وحشیانه که خلاف تمامی قوانین بین‌المللی است، در روز یکشنبه ۲۸ تیر ۱۴۰۵ حوالی ساعت ۳:۳۹ بامداد به وقت محلی، با تعدادی پرتابه به سایت در حال ساخت نیروگاه هسته‌ای دارخوین حمله کرد. این سازمان در بیانیه خود، این سایت را به عنوان یکی از نمادهای عزت و خودکفایی علمی ملت ایران توصیف و این هجوم ددمنشانه را به‌شدت محکوم نمود. تهاجم به این سازه غیرنظامی در حالی رخ داد که این پروژه اتمی، دوره‌های طولانی از فشار، تحریم و عهدشکنی غربی‌ها را پشت سر گذاشته بود. نیم‌قرن فراز و نشیب؛ از رؤیای فرانسوی تا پیمان‌شکنی چینی ریشه‌های تاریخی این نیروگاه به نیمه دوم دهه ۱۹۷۰ میلادی (دهه ۱۳۵۰ شمسی) بازمی‌گردد؛ زمانی که این منطقه به دلیل موقعیت استراتژیک جغرافیایی‌اش، برای احداث دو راکتور ۹۱۰ مگاواتی آب سبک تحت فشار با همکاری شرکت‌های فرانسوی انتخاب شد. اما تنها چند ماه پس از پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۸، دولت فرانسه تحت فشارهای بین‌المللی و ایالات متحده، کار ساخت را به صورت یک‌طرفه متوقف کرد و از کشور خارج شد. این عهدشکنی در حالی رخ داد که ایران پیش از انقلاب، یک میلیارد دلار در شرکت غنی‌سازی فرانسوی یورودیف سرمایه‌گذاری کرده بود؛ ثروتی بزرگ که بعد از دبه کردن فرانسوی‌ها مسدود ماند، در حالی که امروزه بخش عمده‌ای از برق هسته‌ای فرانسه مدیون همان سرمایه‌گذاری تاریخی ایران است. در دهه ۱۹۹۰ میلادی (۱۳۷۱ شمسی)، ایران تلاش کرد با امضای قراردادی با کشور چین برای ساخت دو راکتور ۳۰۰ مگاواتی، جان تازه به پروژه ببخشد؛ اما در سال ۱۳۷۴، چینی‌ها نیز تحت فشارهای سیاسی سنگین واشنگتن، پیش از آغاز هرگونه عملیات اجرایی قرارداد را رها کردند تا دارخوین برای سال‌ها به یک مخروبه مبدل شود. در پی ناامیدی از شرکای خارجی، سازمان انرژی اتمی ایران از تمام شرکت‌های فعال بین‌المللی دعوت به عمل آورد تا در مناقصه ساخت این نیروگاه شرکت کنند، اما علی‌رغم موافقت‌های اولیه، هیچ پاسخ مثبت رسمی به دعوت این سازمان داده نشد تا اراده کشور به سمت بومی‌سازی کامل متمایل شود. رنسانس دارخوین؛ آغاز ساخت نیروگاه بومی کارون پس از سال‌ها توقف، در ابتدای دهه ۱۴۰۰ پروژه دارخوین با نام جدید «نیروگاه اتمی کارون» وارد فاز اجرایی شد. در ۱۲ آذر ۱۴۰۱، عملیات احداث این نیروگاه ۳۰۰ مگاواتی با حضور محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی در زمینی به مساحت ۵۰ هکتار رسماً آغاز شد. برآورد مالی اجرای این طرح حدود ۲ میلیارد دلار و زمان تقریبی اجرای آن ۸ سال پیش‌بینی گردید. در این فاز اعلام شد که شرکت‌های داخلی با حداکثر توانمندی نسبت به ساخت تجهیزات مکانیکی ثابت، محفظه فشار راکتور و پمپ‌های خنک‌کننده مدار اول اقدام کرده‌اند. رئیس سازمان انرژی اتمی در اسفند ۱۴۰۳ و در جریان آیین بزرگداشت سردار شهید حاج حسین خرازی در شهر دارخوین، با اشاره به پیشرفت قابل‌ملاحظه این پروژه اعلام کرد که احیای این طرح که به متروکه تبدیل شده بود، از دو سال گذشته با جدیت آغاز شده است. او دارخوین را سرزمینی طیب، طاهر و معطر به خون شهدا و قدمگاه رزمندگان هشت سال دفاع مقدس خواند که احیای صنعتی آن برای کل کشور اهمیت راهبردی دارد. راز هراس غرب؛ بن‌بست حقوقی آژانس و خودکفایی ایران ریشه تهاجم‌ها و فشارهای سیاسی علیه دارخوین را باید در گزارش‌های اندیشکده‌های غربی جستجو کرد. در مارس ۲۰۲۴، دیوید آلبرایت و محمدرضا گیوه در گزارش تخصصی اندیشکده ISIS (مؤسسه علم و امنیت بین‌المللی) با انتشار تصاویر ماهواره‌ای مکسار از فاز خاک‌برداری دارخوین، نسبت به این پروژه هشدار دادند. آلبرایت مدعی شد اراده ایران برای ساخت نیروگاه دارخوین نشان می‌دهد که آن‌ها در حال تبدیل شدن به سازنده تکنولوژی و صاحب فناوری راکتور هستند و اگر به این قابلیت برسند، این دانش و اقلام را به کشورهایی می‌دهند که غرب دوست ندارد؛ بنابراین جامعه بین‌المللی باید علیه آن اقدام کند. این هراس فنی با یک بن‌بست حقوقی میان ایران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز همراه شد. آژانس در گزارش فصلی فوریه ۲۰۲۴ خود، آغاز گودبرداری دارخوین را به عنوان نقض «نسخه اصلاح‌شده کد ۳.۱» ترتیبات فرعی موافقت‌نامه پادمان جامع اعلام کرد؛ کدی که کشورها را ملزم می‌کند به محض تصمیم‌گیری برای ساخت یک سایت، طراحی آن را به آژانس اعلام کنند. ایران اما با تأکید بر اینکه به دلیل تحریم‌ها و عدم پایبندی طرف‌های غربی به برجام، اجرای کد اصلاح‌شده را تعلیق کرده و به کد قدیمی متعهد است، اعلام نمود که اطلاعات طراحی را در زمان مقتضی (شش ماه پیش از تزریق مواد هسته‌ای) تحویل خواهد داد. این تقابل حقوقی و پیشرفت شبانه‌روزی پروژه با تکیه بر دانش ساخت داخل، دارخوین را به کابوس استراتژیک غربی‌ها بدل ساخت. برآیند؛ مشعلی که خاموش نمی‌شود نیروگاه دارخوین فراتر از یک سازه صنعتی برای تأمین برق منطقه، نماد عبور ایران از انحصار هسته‌ای غرب است؛ انحصاری که آمریکا تلاش دارد مانع ورود هر کشوری به چرخه مستقل سوخت و ساخت راکتور شود.