سرمقاله
صفحات روزنامه
اخبار آنلاین
گروه جامعه - بررسی آمارهای رسمی پلتفرمهای سلامت الکترونیک و گزارشهای منتشر شده در اسفند ۱۴۰۴ نشان میدهد که پاسخ به پرسش درباره تعداد دقیق پزشکان حاضر در سایت دکترتو، نیازمند ارزیابی شفاف میان ثبتنامهای کلی و فعالیت عملیاتی کادر درمان است. به گزارش ایسنا، آخرین دادههای منتشر شده به مناسبت دهمین سالگرد تاسیس این مجموعه در ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ (۱۸ مارس ۲۰۲۶) مشخص میسازد که ۲۹,۳۴۱ پروفایل سلامت تایید شده در این سامانه وجود دارد، در حالی که در دایرکتوری عمومی نوبتدهی، ۳۱,۴۷۰ پزشک و متخصص فعال و قابل رزرو در دسترس مردم قرار گرفتهاند.
بر اساس بررسیهای تخصصی بر روی دادههای موجود، ارائهدهندگان خدمات سلامت در این سامانه طیف وسیعی از ردههای شغلی را شامل میشوند. در مجموع بانک اطلاعاتی این مجموعه بیش از ۶۰,۰۰۰ پرونده و ثبتنام اولیه را در بر میگیرد که شامل مراکز درمانی، آزمایشگاهها و داروخانهها نیز میشود. از میان ۲۹,۳۴۱ پروفایل تایید شده انسانی، حدود ۷,۵۰۰ نفر معادل ۲۵.۶ درصد را پزشکان عمومی دارنده مدرک دکترای حرفهای پزشکی تشکیل میدهند. همچنین متخصصان در رشتههای گوناگون مانند داخلی، قلب، پوست، اطفال و زنان با ۱۰,۲۰۰ نفر، سهمی ۳۴.۸ درصدی را به خود اختصاص دادهاند. فوقتخصصان رشتههای مختلف با حدود ۱,۴۰۰ نفر معادل ۴.۸ درصد و جراحان در شاخههای تخصصی و فوقتخصصی با ۳,۶۰۰ نفر حدود ۱۲.۳ درصد از این آمار را در اختیار دارند.
در بخشهای غیرپزشکی اما دارای مجوز رسمی، روانشناسان دارنده پروانه از سازمان نظام روانشناسی با ۲,۸۰۰ نفر معادل ۹.۵ درصد، دندانپزشکان با ۱,۱۰۰ نفر معادل ۳.۸ درصد و داروسازان با ۴۵۰ نفر حدود ۱.۵ درصد از جمعیت این سامانه را میسازند. افزون بر این، ۳,۸۴۱ نفر معادل ۱۳.۱ درصد متعلق به کارشناسان و متخصصان پروانهدار پیراپزشکی شامل فیزیوتراپها، کاردرمانگران، گفتاردرمانگران، شنواییشناسان، بیناییسنجها، کارشناسان تغذیه و ماماها هستند و حدود ۱,۴۵۰ نفر نیز در سایر گروهها قرار میگیرند.
ارزیابیهای فنی نشان میدهد که بیش از ۹۹.۴ درصد از صاحبان این پروفایلها دارای شماره نظام پزشکی یا پروانه معتبر از مراجع مربوطه هستند و صحت مدارک آنها احراز شده است. با این حال، داشتن صفحه در سامانه به معنای نوبتدهی روزانه نیست؛ معیار فعالیت عملیاتی داشتن حداقل یک نوبت باز در ۳۰ روز گذشته تعریف میشود که بر این اساس، ۶۸ درصد از کل پروفایلها معادل حدود ۱۹,۹۵۲ نفر بهطور مستمر فعال هستند و مابقی تنها اطلاعات تماس و مطب خود را به نمایش گذاشتهاند. با این حال، هشدارهای ممیزی وزارت بهداشت در خصوص لزوم پایش مستمر پروفایلهای تایید نشده، نشاندهنده مسئولیت سنگین این سامانهها در احراز هویت دقیق کادر درمان است.
در بخش مشاورههای غیرحضوری و تلفنی، بیش از ۱,۶۸۰ پزشک عمومی و ۱,۶۰۰ روانشناس فعال هستند. در میان متخصصان، اطفال با بیش از ۴۸۰ پزشک، زنان و زایمان با بیش از ۴۰۰ متخصص و بیماریهای داخلی با بیش از ۴۰۰ پزشک بیشترین سهم را دارند. همچنین ۲۲۰ روانپزشک، ۱۸۰ جراح عمومی، ۱۲۰ متخصص کلیه و مجاری ادراری، ۶۰ متخصص پوست و ۵۵ متخصص ارتوپدی در این بخش خدمات میدهند. در بخش کلینیک اختصاصی نیز بیش از ۵,۰۰۰ متخصص خدمات زیبایی و درمانی ارائه میدهند.
برای سنجش جایگاه این ارقام، مقایسه آنها با آمارهای کل کشور گرهگشاست. بر اساس اعلام سازمان نظام پزشکی در فروردین ۱۴۰۵، کل پزشکان ثبتشده در ایران ۱۶۰,۹۱۲ نفر است که ۱۰۲,۸۶۶ نفر آنها پزشک عمومی هستند. همچنین تعداد پروانههای مطب فعال در سراسر کشور بین ۶۸,۰۰۰ تا ۱۰۰,۰۰۰ فقره تخمین زده میشود. آمار کشوری نشان میدهد ۷۶,۱۶۵ ماما، ۴۱,۷۶۹ دندانپزشک، ۳۰,۳۵۱ داروساز، ۹,۵۶۶ کارشناس تغذیه، ۷,۹۴۹ فیزیوتراپ، ۵,۹۰۱ متخصص زنان، ۵,۱۸۴ متخصص اطفال، ۴,۷۹۳ متخصص داخلی، ۳,۵۱۰ جراح عمومی، ۲,۵۸۷ روانپزشک و ۲,۳۵۰ متخصص ارتوپدی در ایران ثبت شدهاند. مقایسه حدود ۲۵,۷۰۰ پزشک حاضر در دکترتو با کل پروانههای مطب فعال کشور، نشاندهنده ضریب نفوذ ۴۶.۲۷ درصدی این سامانه در میان مطبهای دایر است، در حالی که این نسبت در برابر کل جامعه پزشکی کشور حدود ۱۴.۴ درصد برآورد میشود.
در عرصه رقابت داخلی، سامانه پذیرش۲۴ با ثبت بیش از ۳۸,۵۰۰ ارائهدهنده خدمت تایید شده در گزارش سال ۱۴۰۴ خود، رتبه اول تعداد پزشک را در اختیار دارد و دکترتو با ۲۹,۳۴۱ نفر در جایگاه دوم ایستاده است. سامانههای دیگری مانند درمانکده با بیش از ۲۵,۰۰۰ پزشک و دکترنکست با ۱۵,۰۰۰ پزشک ثبتشده در بخش نسخه الکترونیک در رتبههای بعدی قرار دارند. در ابعاد بینالمللی، مجموعههای بزرگ جهان فاصلهای معنادار دارند؛ به طوری که سامانه دکتولیب در اروپا بیش از ۳۴۰,۰۰۰ متخصص، پلتفرم پرکتو در هند بیش از ۲۰۰,۰۰۰ پزشک و سامانه زوکداک در آمریکا بیش از ۲۵۰,۰۰۰ ارائهدهنده خدمت را تحت پوشش گرفتهاند.
این ارقام و آمارها پیامدهای روشنی برای اقتصاد سلامت به همراه دارد. ضریب نفوذ ۴۶ درصدی در مطبهای فعال نشان میدهد نزدیک به نصف پزشکان دارای مطب شخصی، سیستم نوبتدهی خود را الکترونیکی کردهاند، اما هنوز بیش از نیمی از ظرفیت کشور سنتی باقی مانده است. همچنین گسترش پوشش این سامانه به ۳۵۰ شهر و ۱,۲۴۵ نقطه شهری و روستایی و ثبت بیش از ۲۲ میلیون نوبت موفق، توانسته است تمرکز ۲۹ درصدی پزشکان در پایتخت را تا حدی جبران کند و دسترسی ساکنان مناطق کمبرخوردار به متخصصان را هموار سازد. تفاوت میان ۲۹ هزار پزشک دکترتو و ۳۸ هزار پزشک پذیرش۲۴، رقابت فشرده سامانهها را برای جلب اعتماد کادر درمان و ارائه خدمات جانبی نشان میدهد.
بررسی دقیق آمارهای پایگاه جامع دکترتو نشان میدهد که پاسخ به این پرسش نیازمند تفکیک میان کل پروندههای ثبتشده و ارائهدهندگان فعال خدمت است. بانک اطلاعاتی این سامانه در مجموع بیش از ۶۰,۰۰۰ پروفایل ارائهدهنده خدمات سلامت را در خود جای داده است که این آمار شامل پزشکان، مراکز درمانی، آزمایشگاهها و داروخانهها میشود. با این حال، در بخش دایرکتوری اصلی و نوبتدهی مستقیم، تعداد ۳۱,۴۷۰ پزشک و متخصص به صورت کاملاً فعال و قابل رزرو در دسترس مردم قرار دارند. همچنین بر اساس گزارش رسمی این شرکت به مناسبت ۱۰ سالگی فعالیت در ۲۷ اسفند ۱۴۰۴، تعداد کل پروفایلهای انسانی تاییدشده و دارای پروانه فعالیت معتبر ۲۹,۳۴۱ نفر اعلام شده است.
با تحلیل ردههای تخصصی و مدارک تحصیلی این ۲۹,۳۴۱ ارائهدهنده خدمت، مشخص میشود که حدود ۷,۵۰۰ نفر معادل ۲۵.۶ درصد از کل اعضا را پزشکان عمومی دارنده مدرک دکترای حرفهای پزشکی تشکیل میدهند. گروه متخصصان در رشتههای بالینی گوناگون مانند داخلی، قلب، پوست، اطفال و زنان با ۱۰,۲۰۰ نفر، سهمی ۳۴.۸ درصدی را ثبت کردهاند. فوقتخصصان رشتههای مختلف با حدود ۱,۴۰۰ نفر معادل ۴.۸ درصد و جراحان در شاخههای تخصصی و فوقتخصصی با ۳,۶۰۰ نفر حدود ۱۲.۳ درصد از این آمار را در اختیار دارند.
در گروه ارائهدهندگان خدمات غیرپزشکی اما دارای پروانه رسمی، روانشناسان دارنده مدرک کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی از سازمان نظام روانشناسی با ۲,۸۰۰ نفر معادل ۹.۵ درصد، دندانپزشکان دارنده دکترای حرفهای با ۱,۱۰۰ نفر معادل ۳.۸ درصد و داروسازان با ۴۵۰ نفر حدود ۱.۵ درصد از اعضا را میسازند. همچنین ۳,۸۴۱ نفر معادل ۱۳.۱ درصد متعلق به کارشناسان و متخصصان پروانهدار پیراپزشکی شامل فیزیوتراپها، کاردرمانگران، گفتاردرمانگران، شنواییشناسان، بیناییسنجها، کارشناسان علوم تغذیه و ماماها هستند و ۱,۴۵۰ نفر نیز در سایر رستهها قرار میگیرند.
در حوزه مشاورههای غیرحضوری و آنلاین، بیش از ۱,۶۸۰ پزشک عمومی و ۱,۶۰۰ روانشناس و مشاور فعال هستند. در میان پزشکان متخصص آنلاین، بخش اطفال با بیش از ۴۸۰ متخصص، بخش زنان و زایمان با بیش از ۴۰۰ متخصص و بخش بیماریهای داخلی با بیش از ۴۰۰ متخصص بالاترین حضور را دارند. همچنین ۲۲۰ روانپزشک، ۱۸۰ جراح عمومی، ۱۲۰ متخصص کلیه و مجاری ادراری، ۶۰ متخصص پوست و ۵۵ متخصص ارتوپدی در این بخش خدماترسانی میکنند. علاوه بر این، در زیرسرویس «دکترتو کلینیک» بیش از ۵,۰۰۰ متخصص در ارائه خدمات زیبایی و درمانی مشارکت دارند.
دادههای ارائهشده در این تحلیل بر اساس دو منبع اصلی گردآوری و اعتبارسنجی شدهاند. بخش اول آمار مربوط به گزارش رسمی منتشرشده از سوی سامانه دکترتو به مناسبت دهمین سالگرد تاسیس این مجموعه است که در تاریخ ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ (۱۸ مارس ۲۰۲۶) در صفحه رسمی لینکدین شرکت منتشر شد و متعاقباً جزئیات فنی آن در گفتوگوی مدیران این سامانه با رسانههای فناوری به تایید رسید. بخش دوم آمار بر اساس رصد مستقیم دایرکتوری پایگاه دکترتو و گزارشهای تجمیعی رسانههای حوزه فناوری و سلامت در بازه زمانی سالهای ۱۴۰۳ تا ۱۴۰۵ استخراج شده است.
از نظر اعتبارسنجی مدارک، طبق استعلامهای انجامشده و ادعای رسمی این پلتفرم، بیش از ۹۹.۴ درصد از پروفایلهای ثبتشده دارای شماره نظام پزشکی معتبر یا پروانه رسمی از سازمان نظام روانشناسی و سایر مراجع ذیصلاح هستند. این اعتبارسنجی از طریق استعلام استعلامی سامانه با دیتابیس سازمان نظام پزشکی کل کشور و معاونت درمان وزارت بهداشت صورت میگیرد. با این حال، گزارشهای ممیزی وزارت بهداشت نشان میدهد که نظارت مستمر بر احراز هویت و جلوگیری از سوءاستفاده از مشخصات پزشکان همچنان از دغدغههای اصلی دستگاههای ناظر است.
برای ارزیابی میزان فعالیت واقعی کادر درمان در این سامانه، تفاوت مشخصی میان «ثبتنام اولیه» و «فعالیت عملیاتی» وجود دارد. در معیارهای سنجش فنی، پزشک فعال به فردی اطلاق میشود که حداقل یک نوبت باز برای ویزیت حضوری یا مشاوره آنلاین در ۳۰ روز گذشته در سیستم ارائه داده باشد.
بر این اساس، از مجموع ۲۹,۳۴۱ پروفایل تاییدشده در سامانه، ۶۸ درصد از اعضا معادل حدود ۱۹,۹۵۲ نفر به صورت مستمر فعال هستند و نوبتدهی انجام میدهند. همچنین اگر عدد ۳۱,۴۷۰ پزشک فعال در دایرکتوری نوبتدهی را با کل ۶۰,۰۰۰ پرونده و ثبتنام انجامشده در بستر کلی سامانه مقایسه کنیم، نرخ فعالیت عملیاتی برابر با ۵۲.۴۵ درصد به دست میآید. این شکاف ۴۷.۵۵ درصدی ناشی از وجود پروفایلهای اطلاعرسانی ثابت (فاقد نوبت باز)، پزشکانی که تنها در مقاطع خاصی نوبت عرضه میکنند، و پروندههای متعلق به مراکز درمانی جانبی است.
برای درک بهتر جایگاه این پلتفرم، بررسی آمار کل جامعه پزشکی کشور ضرورت دارد. بر اساس آخرین گزارش رسمی سازمان نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران (IRIMC) در فروردین ۱۴۰۵، مجموع ۱۶۰,۹۱۲ پزشک مسجل در کشور حضور دارند. از این تعداد، ۱۰۲,۸۶۶ نفر دارای مدرک دکترای حرفهای پزشکی عمومی هستند که تفکیک جنسیتی آن شامل ۵۳,۳۲۹ آقا و ۴۹,۵۳۷ خانم است. همچنین با احتساب دانشجویان و دستیاران تخصصی، جامعه پزشکی به حدود ۲۰۰,۰۰۰ نفر میرسد که حدود ۶۱,۰۰۰ نفر آنها متخصص و فوقتخصص هستند.
بر اساس آمارهای رسمی، تعداد پزشکان دارای پروانه مطب فعال و دایر در سراسر کشور بین ۶۸,۰۰۰ تا ۱۰۰,۰۰۰ نفر برآورد میشود. آمار کشوری اعضای سازمان نظام پزشکی به تفکیک رشته تحصیلی به شرح زیر است:
در بازار سلامت دیجیتال ایران، سامانه «پذیرش۲۴» بر اساس گزارش سالانه منتشرشده در مهر ۱۴۰۴ با ثبت بیش از ۳۸,۵۰۰ ارائهدهنده خدمت تاییدشده، در جایگاه نخست از نظر تعداد مطلق درمانگران قرار دارد. سامانه دکترتو با ۲۹,۳۴۱ پروفایل تاییدشده و ۳۱,۴۷۰ پزشک فعال، دومین بازیگر بزرگ کشور است. در رتبههای بعدی، پلتفرم «درمانکده» با پوشش بیش از ۲۵,۰۰۰ پزشک، «دکترنکست» با ۱۵,۰۰۰ پزشک ثبتنامی در سامانه نسخه الکترونیک، «سلامت۲۴» با حدود ۱۲,۰۰۰ پروفایل و «نوبت» با حدود ۸,۰۰۰ پزشک قرار گرفتهاند.
در ابعاد بینالمللی، مقیاس سامانهها تفاوت چشمگیری دارد. پلتفرم Doctolib که در فرانسه، آلمان و ایتالیا فعال است، در گزارش سال ۲۰۲۵ خود آمار ۳۴۰,۰۰۰ متخصص و ارائهدهنده خدمت را ثبت کرده است. Practo در هند بیش از ۲۰۰,۰۰۰ پزشک و Zocdoc در آمریکا بیش از ۲۵۰,۰۰۰ ارائهدهنده خدمت در ۵۰ ایالت را تحت پوشش دادهاند. این تفاوت آماری نشان میدهد که پلتفرمهای ایرانی همچنان در مرحله جذب و نفوذ در جامعه پزشکی کشور قرار دارند.
مقایسه حدود ۲۵,۷۰۰ پزشک شاغل در دکترتو (پس از کسر روانشناسان و پیراپزشکان) با آمار ۶۸,۰۰۰ پروانه مطب فعال در کشور، نشاندهنده ضریب نفوذ ۴۶.۲۷ درصدی این سامانه در میان مطبهای دایر و فعال بخش خصوصی است. این بدین معناست که از هر دو پزشک دارای مطب فعال در ایران، یک پزشک نوبتدهی خود را از طریق این سامانه انجام میدهد. البته در صورتی که معیار مقایسه کل ۱۰۲,۸۶۶ پزشک ثبتشده در کشور باشد، این ضریب نفوذ برابر با ۱۴.۴ درصد خواهد بود.
از جنبه توزیع جغرافیایی، ۲۹ درصد از کل پزشکان کشور در استان تهران تمرکز یافتهاند. فعالیت دکترتو در ۳۵۰ شهر، ۳۱ استان و ۱,۲۴۵ نقطه مکانی شهری و روستایی و ثبت بیش از ۲۲ میلیون نوبت موفق، نشان میدهد که این سامانه توانسته است تا حدی نابرابری دسترسی جغرافیایی به پزشکان متخصص را کاهش دهد.
همچنین این اعداد نشاندهنده تغییر مرجعیت انتخاب پزشک از توصیههای سنتی اقوام به سمت دادههای سامانه است؛ به طوری که حدود ۶۰ درصد از بیماران بر اساس نظرات بیماران قبلی، زمان معطلی و تعداد نوبتهای موفق پزشک خود را انتخاب میکنند. با این حال، تفاوت ۹,۰۰۰ پروفایلی میان دکترتو و پذیرش۲۴، رقابت فشرده میان پلتفرمها را برای ارائه خدمات ارزشافزوده مانند مشاوره تلفنی و نسخه الکترونیک نمایان میسازد.