ابتکار- سخنان اخیر مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، درباره ایران باستان و جنگ‌های هخامنشیان با یونان، موجی از واکنش‌ها را در میان مقام‌های ایرانی برانگیخته است. روبیو که برای دیدار با مقام‌های یونانی به آتن سفر کرده بود، در سخنرانی هفتم اکتبر خود در محوطه تاریخی پنیکس با اشاره به لشکرکشی خشایارشا در سال ۴۸۰ پیش از میلاد، روایتی از تقابل ایران و یونان ارائه داد و آن را به ضرورت احیای قدرت و هویت تمدن غرب پیوند زد؛ روایتی که از نگاه منتقدان ایرانی، تلاشی برای استفاده از تاریخ باستان در توجیه سیاست‌های کنونی آمریکاست. براساس متن رسمی سخنرانی منتشرشده در پایگاه وزارت خارجه آمریکا، روبیو گفت ارتش خشایارشا پس از ورود به آتن، معابد و اماکن مقدس این شهر را به آتش کشید؛ در حالی که بیشتر شهروندان آتن پیش‌تر به جزیره‌ای نزدیک پناه برده بودند. او سپس از مقاومت یونانیان و پیروزی‌های بعدی آنان سخن گفت و تأکید کرد که میراث یونان باستان همچنان در شکل‌گیری هویت غرب نقش دارد. با این حال، آنچه واکنش مقام‌های ایرانی را برانگیخت، صرفاً اشاره به یکی از جنگ‌های شناخته‌شده دوران باستان نبود، بلکه نحوه پیوند دادن این رویداد تاریخی به تقابل‌های سیاسی و تمدنی امروز بود. نخستین واکنش رسمی را اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، نشان داد. بقائی در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، روبیو را به ارائه روایتی انحرافی از تاریخ متهم کرد و نوشت که او با پیوند دادن یونان باستان، امپراتوری روم، مسیحیت، اروپا و آمریکای امروز، تاریخ غرب را به مسیری یکپارچه و از پیش تعیین‌شده تبدیل کرده است. بقائی این رویکرد را نوعی تحریف تاریخی دانست و تأکید کرد که یونان باستان تنها مظهر قدرت نظامی نبوده، بلکه خاستگاه اندیشه سیاسی، نقد قدرت و پرسش درباره مسئولیت انسان نیز محسوب می‌شود. به اعتقاد او، وزیر خارجه آمریکا با نادیده گرفتن این بخش از میراث یونان، تاریخ را به ابزاری برای مشروعیت‌بخشی به سیاست‌های کنونی واشنگتن تبدیل کرده است. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، نیز در واکنش به سخنان روبیو به بخش دیگری از تاریخ ایران اشاره کرد. رضایی با یادآوری شکست امپراتور روم در برابر شاپور اول ساسانی نوشت کسانی که از جنگ‌های تاریخی سخن می‌گویند، بهتر است همه بخش‌های تاریخ را مطالعه کنند. او همچنین اظهارات روبیو را تلاشی برای شکل دادن به روایتی از جنگ تمدنی ارزیابی کرد. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، نیز با انتشار پیامی به این سخنان واکنش نشان داد. ، قالیباف با اشاره به تجربه تاریخی ایران در مواجهه با قدرت‌های مهاجم نوشت کسانی که در پی تکرار میراث اسکندر هستند، باید سرنوشت والرین، امپراتور روم، را به خاطر داشته باشند. او تأکید کرد که تمدن ایران در طول تاریخ با وجود حملات متعدد همچنان پابرجا مانده است. فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، نیز با تأکید بر جایگاه تاریخی ایران اعلام کرد که تحریف تاریخ نمی‌تواند از شکوه ملت ایران بکاهد. از سوی دیگر، علی‌اکبر ولایتی، مشاور رهبر انقلاب در امور بین‌الملل، به تناقض موجود در سخنان روبیو اشاره کرد و گفت نمی‌توان مقاومت یونانیان باستان را ستود، اما ایستادگی ملت ایران را نکوهش کرد. سیدرضا صالحی‌امیری، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، نیز با تأکید بر استمرار تمدن ایرانی، خواستار سخن گفتن درباره ایران با احترام شد. مجموع این واکنش‌ها نشان می‌دهد که سخنرانی روبیو از نگاه مقام‌های ایرانی صرفاً یک روایت تاریخی نبوده است، بلکه مسئله اصلی، استفاده از جنگ‌های باستانی برای ترسیم تصویری از تقابل دائمی ایران و غرب است؛ تصویری که پیچیدگی روابط تمدن‌ها را نادیده می‌گیرد. واقعیت آن است که تاریخ ایران و یونان تنها به جنگ‌های هخامنشی محدود نمی‌شود و مناسبات فرهنگی، فلسفی و سیاسی دو تمدن نیز بخش مهمی از میراث مشترک آنهاست. تبدیل این تاریخ چندوجهی به روایتی ساده از رویارویی شرق و غرب، بیش از آنکه به شناخت گذشته کمک کند، می‌تواند در خدمت منازعات سیاسی امروز قرار گیرد. از این منظر، جدال تازه تهران و واشنگتن بر سر خشایارشا، صرفاً اختلافی درباره رویدادی متعلق به ۲۵ قرن پیش نیست؛ بلکه نشانه‌ای از آن است که چگونه تاریخ باستان همچنان در ادبیات سیاسی قدرت‌های امروز برای تعریف هویت، مشروعیت و جایگاه بین‌المللی مورد استفاده قرار می‌گیرد.