سرمقاله

سیاست در سنجه اقدام

علیرضا صدقی

گروه فرهنگ و هنر -‌ مسعود مشایخی راد: فیلم سینمایی «مشکل گیتی» به تهیه‌کنندگی و کارگردانی بهرام کاظمی هفته گذشته در پی صدور حکم قضایی از سوی دادستانی و به دستور وزارت ارشاد از چرخه اکران خارج شد. این خبر بار دیگر بحث پخش تیرزهای فیلم‌های سینمایی از شبکه‌های ماهواره‌ای را به سر تیتر خبرها آورد. حکمی که این بار اعتراض جامعه صنفی تهیه‌کنندگان سینما و شورای عالی تهیه‌کنندگان سینما را در پی داشت.
مشکل گیتی که اکرانش از اوایل آذرماه شروع بوده بود در پایان یک ماه نمایش خود با فروشی نزدیک به 600 میلیون تومان از روی پرده کنار رفت. این در حالی است که ماجرای پخش تیزر فیلم‌های ایرانی از شبکه‌های ماهواره‌ای فارسی‌زبان اولین بار نیست که رخ می‌دهد.
شبکه‌های ماهواره‌ای از راه می‌رسند
ماجرا از زمانی آغاز شد که شبکه ماهواره‌ای «جم» اقدام به پخش گسترده تیزر فیلم‌های سینمایی روی پرده کرد. این شبکه هم‌چنین به شکل رسمی اعلام کرد که آنونس فیلم‌های سینمایی را به صورت رایگان پخش می‌کند. تیزرهایی که با مدت زمانی مناسب مابین برنامه‌های این شبکه در طول روز به دفعات پخش می‌شد. اقدامی که اگرچه دردسرهای زیادی را به دنبال داشته اما به اعتقاد برخی تهیه‌کنندگان و صاحب‌ نظران کمک قابل توجهی به فروش و دیده شدن فیلم‌های روی پرده کرده‌است. به عنوان نمونه فیلم «کوچه بی‌نام» ساخته هاتف علیمردانی که در دو هفته ابتدای اکرانش فروش جالب توجهی نداشت بعد از اینکه تیزرهای مختلفی از آن در شبکه‌های ماهواره‌ای پخش شد توانست نزدیک به دو میلیارد فروش برسد. حتی عده‌ای معتقد بودند تبلیغات شبکه‌های ماهواره‌ای زمینه‌ اصلی فروش‌های خوب اکران‌های نوروزی را ایجاد کرده‌است. فیلم‌هایی مثل ابد و یک روز و من سالوادور نیستم دو فیلم اکران نوروزی بودند که تبلیغات مناسب و متعددی در شبکه‌های ماهواره‌ای داشتند. خسرو معصومی کارگردان سینما در این زمینه می‌گوید: بی‌شک تبلیغات ماهواره بسیار موثر است. یک نکته خیلی ساده است و آن هم اینکه تماشاگر در خانه‌اش نشسته و ماهواره تماشا می‌کند و بین سریال‌ها، تیزر فیلم‌های سینمایی را هم می‌بیند. اگر این تیزر جذبش کند به سینما می‌آید. اصلا کاری به این ندارم که تبلیغ از ماهواره درست است یا غلط اما چرا در ایران، در صداوسیمای خودمان چنین اتفاقی نمی‌افتد؟ اما به تدریج با گسترده شدن پخش تیزرها از شبکه‌ها ماهواره‌ای در اولین اقدام محمدرضا فرجی مدیر کل سینمای حرفه‌ای در ار دیبهشت ماه 94 در بخشنامه‌ای پخش تیزرهای سینمایی در شبکه‌های ماهواره‌ای را ممنوع اعلام کرد و گفت دفاتر پخشی که خلاف این مسئله عمل کنند باید در برابر اقدام خود پاسخگو باشند. در 26 دی ماه سال گذشته تهیه‌کننده تعدادی از فیلم‌های روی پرده به دادسرای فرهنگ و رسانه رفتند تا درباه چرایی پخش تیزرهای آثارشان از شبکه‌های ماهوار‌ه‌ای توضیح بدهند. غلامرضا موسوی، سیدجمال ساداتیان، بیژن امکانیان و هاتف علیمردانی از جمله تهیه‌کنندگان حاضر در این جلسه بودند. هم‌چنین در خرداد 95 تهیه‌کنندگان سه فیلم پنجاه کیلو آلبالو، ابد و یک روز و کوچه بی نام در دادسرای فرهنگ و رسانه برای پاسخگویی حاضر شدند. در همین ماه با ورود قوه قضاییه قضیه پخش تیزرهای سینمایی از شبکه‌های ماهواره‌ای ابعاد جدیدی به خود گرفت. در 19 خرداد در طی نامه‌ای از سوی دادستانی تهران خبر توقیف نمایش فیلم «آآآدت نمی‌کنیم» ساخته ابراهیم ابراهیمیان اعلام شد و فیلم تنها پس از چند روز نمایش از چرخه اکران خارج شد. هر چند پس از مدتی این مسئله رفع شد و فیلم دوباره به پرده سینماها بازگشت اما با این حال این ماجرا ادامه یافت و در آبان ماه امسال سازمان سینمایی در اطلاعیه‌ای اعلام کرد چنانچه پخش تیزر فیلم سینمایی «خشکسالی و دروغ» از شبکه‌های ماهواره‌ای ادامه پیدا کند، جلوی اکران آن گرفته می‌شود. غلامرضا موسوی تهیه کننده فیلم در پی انتشار این اطلاعیه اعلام کرد: نامه‌ای به معاون محترم دادستان و قاضی این پرونده نوشته‌ام و در آن نامه اعلام کرده‌ام که از شبکه «جم» به خاطر پخش آگهی فیلم «خشکسالی و دروغ» شکایت دارم. نامه من به آقای منصوری معاون دادستان و قاضی پرونده ارجاع شده و تاکید کردم که ما خودمان شاکی هستیم بنابراین قوه‌قضاییه به ما بگوید چه کنیم تا همان کار را انجام دهیم؟! البته واقعیت این است که باید به این وضعیت رسیدگی دقیق‌تری شود ولی حداقل درباره خودمان می‌دانم که از سوی سازندگان و دست‌اندرکاران پخش این فیلم، تیزری برای تبلیغ به شبکه‌های ماهواره‌ای داده نشده است و اگر کسی خلاف این را ثابت کرد، تبعاتش را می‌پردازم.
مشکل گیتی و بیانیه‌های شورایعالی تهیه‌کنندگان و جامعه صنفی تهیه‌کنندگان سینمایی
بهرام کاظمی تهیه‌کننده و کارگردان مشکل گیتی در گفت‌وگو با ایسنا در این باره اظهار کرد: وزارت ارشاد به دفتر پخش فیلم و انجمن سینماداران نامه زده که این فیلم را از اکران سینماهای کشور بردارند. وی همچنین در خصوص پیگری وضعیت این فیلم این‌گونه عنوان کرد که «با وزارت ارشاد و مسئولان صحبت کردم؛ اما آن‌ها می‌گویند حکم از سوی دستگاه قضایی آمده است و ما نمی‌توانیم کاری کنیم، ما قوه مجریه‌ایم و باید حکم را اجرا کنیم. کاظمی درباره پخش تیزر فیلم‌های سینمایی از شبکه‌های ماهواره‌ای عنوان کرد: تیزر خیلی از فیلم‌ها تاکنون از شبکه «جم» پخش شده‌است. ما تیزری در اختیار این شبکه قرار نداده‌ایم و حتی وقتی پخش تیزر فیلم از ماهواره آغاز شد، بیانیه‌ای در اعتراض به این کار دادیم و گفتیم تیزر را از ما سرقت و پخش کرده‌اند، خود من هم آن را امضا کردم؛ اما ظاهرا دیواری کوتاه‌تر از ما پیدا نکرده‌اند!». در همین حال در متنی که از سوی شورایعالی تهیه‌کنندگان سینما درباره توقیف فیلم سینمایی مشکل گیتی در ایلنا منتشر شده است، تبلیغ فیلم‌های سینمایی در هر رسانه‌ای حق قانونی و بدیهی تهیه‌کنندگان دانسته شده و هرگونه ممانعت در این مسیر را که مبنای حقوقی و قانونی نداشته باشد، غیرقابل قبول و ناپذیرفتنی مطرح شده است مگر آن که رسانه‌ای تعلق مستقیم و صریح به کشور متخاصم یا گروه‌های تروریستی داشته باشد. این بیانیه همچنین ممانعت مقام‌های قضایی و دولتی از تبلیغ فیلم‌های دارای پروانه نمایش را بدون استناد قانونی دانسته است. این بیانیه می‌افزاید: «در مورد توقیف فیلم سینمایی «مشکل گیتی» قبل از همه در حق سرمایه گذاران احجاف شده در حالی که صاحبان اثر صراحتا هرگونه سفارش تبلیغ در شبکه‌های ماهواره‌ای فارسی زبان را انکار کرده‌اند. حتی با فرض اینکه کسی چنین سفارشی را داده باشد، چگونه می‌شود با خطای کسی، افراد دیگری را تنبیه و از حقوق قانونی خود محروم ساخت؟! بدیهی است در چنین شرایطی می‌بایست فرد خاطی مجازات شود نه گروهی از فرهیختگان و دست اندرکاران صاحب فیلم». جامعه صنفی تهیه‌کنندگان سینما نیز در بیانیه ای به توقیف اکران فیلم سینمایی «مشکل گیتی» واکنش نشان داده است. جامعه صنفی تهیه کنندگان در بیانیه خود اعلام کرده که در حمایت از سازندگان فیلم مشکل گیتی به همراه عوامل فیلم با حضور در مقابل وزارت ارشاد پیام اعتراض خود را به گوش وزیر و مسئولین قضایی می‌رسانند.
توقیف یا تعامل؟
اما به راستی این حجم از سخت‌گیری‌ها و حساسیت‌ها نسبت به پخش تیزرهای سینمایی از شبکه ماهواره‌ای چه علتی دارد؟ چرا یک فیلم که با صرف هزینه و زمان زیاد آن‌ هم بعد از عبور از هفت‌خوان ممیزی و نظارت توانسته راه به پرده و نمایش ببرد باید با چنین محدودیت‌ها و حواشی‌ای رو به رو شود. سوال این است پخش تیزرهای فیلمی که همه سازوکارهای مجوزی لازم را طی کرده است از شبکه‌های ماهواره‌ای چه ایرادی دارد؟ احمد مازنی، عضو کمیسیون فرهنگی مجلس در گفت و گو با خانه ملت در مرداد 95 درباره پخش تیزر فیلم‌های سینمایی از شبکه جِم به این نکته اشاره می‌کند که «به‌یقین این شبکه‌ از سوی دشمنان و جریان‌های ضدایرانی حمایت می‌شود؛ در غیر این صورت چطور می‌توانند فیلم‌های ایرانی را بدون دریافت هزینه تبلیغ‌ کنند و حاضر به تقبل هزینه هنگفت آن‌ها شوند؟ این شبکه‌، سوبسیدها و حمایت‌هایی از دشمنان ایران دریافت می‌کند تا با تبلیغ فیلم‌های سینمایی، خود را در بین مردم ایران موجه و فرهنگ‌دوست معرفی و در دل سینماگران جا باز کنند؛ لذا سینماگران باید آگاه باشند و از این حمایت‌ها تبری جویند.» از طرفی دفاتر پخش و تهیه‌کنندگان از نحوه نمایش تیزر فیلم‌هایشان از شبکه‌های ماهواره‌ای اظهار بی‌اطلاعی می‌کنند. به گفته‌ آن‌ها این شبکه‌ها بدون هماهنگی‌های لازم و از طریق مسیرهای دیگر همچون فضای مجازی یا با کمک پخش کننده خارجی به این آنونس‌های تبلیغاتی دسترسی دارند. وشاید کارگردان یا هرکدام از عوامل دیگر این مواد تبلیغاتی را در اخیتار این رسانه‌ها قرار دهند و نمی‌شود اتهامی را متوجه تهیه‌کنندگان یا دفاتر پخش دانست. حتی تعدادی از این تهیه‌کنندگان به علت پخش بدون مجوز تیزرها اقدام به شکایت از این شبکه‌ها کرده‌اند. آنچه در این میان روشن است توجه به این نکته است که هر اثر هنری همانند هر کالای دیگری برای فروش و دیده شدن به تبلیغات نیاز دارد. محدودیت‌های نظارتی و خط قرمزهای صدا و سیما اجازه نمی‌دهد که تیزرهای تعدادی از فیلم‌ها پخش شود. غالب تهیه‌کنندگان از هزینه بالای تبلیغات تلویزیونی و کم‌رنگ بودن نقش حمایتی این رسانه گلایه دارند. آن‌ها معتقدند حمایت‌های تبلیغاتی صدا و سیما بیش‌تر متمرکز بر فیلم‌هایی است که مطابق سلیقه نظارتی و اجرایی مسئولان است. در این میان آنچه ضرورتش احساس می‌شود تلاش برای ایجاد تعاملی سازنده و دوجانبه بین سینما و تلویزیون است. البته باید به نقشی که شهرداری و سازمان زیباسازی به عنوان نهاد مهم دیگری که می‌تواند نقشی موثر در تبلیغات محصولات هنری و فرهنگی ایفا کند اشاره کرد چرا که غالب فیلم‌ها از تبلیغات محیطی مناسبی نیز بهره‌مند نیستند. به این ترتیب راه‌حل ساده‌تر و منطقی این است که صداوسیما و شهرداری وضعیت مناسب‌تری برای تبلیغ فیلم‌ها فراهم کنند.


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام