سرمقاله
صفحات روزنامه
اخبار آنلاین
در سیاست بینالملل، گاهی تغییر ادبیات یک دولت، بیش از اظهارات رسمی آن درباره صلح و جنگ معنا دارد. وقتی دولتی که تا دیروز بر ابزار نظامی و فشار حداکثری تأکید میکرد، امروز برای پایان دادن به جنگ از قدرتهای رقیب خود درخواست میانجیگری میکند، باید در محاسبات پشت پرده آن تأمل کرد. اظهارات اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، درباره درخواست واشنگتن از چین برای استفاده از نفوذ خود بر ایران با هدف پایان دادن به جنگ، حامل پیام مهمی است. این موضع را نمیتوان صرفاً یک درخواست دیپلماتیک معمولی تلقی کرد؛ بلکه باید آن را در چارچوب تحولات سیاسی داخلی آمریکا و تغییر محاسبات کاخ سفید بررسی کرد. نخستین متغیر، شکست انتخاباتی جمهوریخواهان است. واگذاری کرسیهای دو مجلس نمایندگان و سنا به دموکراتها، فشار سیاسی تازهای بر دولت ترامپ وارد کرده است. بهویژه آنکه جنگ ایران، افزایش هزینههای انرژی، فشار بر قیمت مواد غذایی و نگرانی از پیامدهای اقتصادی در داخل آمریکا، به موضوعاتی اثرگذار در فضای سیاسی این کشور تبدیل شدهاند. اظهارات جیدی ونس درباره ارتباط شکست جمهوریخواهان با جنگ ایران نیز نشان میدهد این موضوع در درون اردوگاه ترامپ به مسئلهای جدی تبدیل شده است. ترامپ اکنون با یک معادله دشوار روبهروست: چگونه میتواند بدون پذیرش آشکار عقبنشینی، از منازعهای خارج شود که هزینههای سیاسی و اقتصادی آن افزایش یافته است؟ اینجاست که تحرکات دیپلماتیک واشنگتن و ورود بازیگران منطقهای به معادله اهمیت پیدا میکند. درخواست از پکن برای میانجیگری، تنها نشانه تغییر رویکرد آمریکا نیست. بر اساس گزارشهای منتشرشده، ترامپ در گفتوگوهای تلفنی با الزیدی، نخستوزیر عراق، با پیشنهادهای مطرحشده از سوی بغداد موافقت کرده و از او خواسته است در ارتباط با ایران نقش میانجی را ایفا کند. همچنین خبرهایی درباره سفر محرمانه هیئت عراقی به تهران به ریاست نخستوزیر عراق منتشر شده است. این تحول از چند جهت قابل تأمل است. نخست اینکه عراق به دلیل روابط همزمان با تهران و واشنگتن، ظرفیت ویژهای برای انتقال پیام و کاهش فاصله میان دو طرف دارد. دوم اینکه درخواست مستقیم ترامپ از نخستوزیر عراق برای ایفای نقش میانجی، نشان میدهد کاخ سفید صرفاً به کانالهای قدرتهای بزرگ مانند چین و روسیه اکتفا نکرده و به دنبال فعالسازی ظرفیتهای منطقهای نیز هست. نکته مهمتر اینکه انتخاب عراق برای این مأموریت، خود حامل یک پیام سیاسی است. بغداد نهتنها از نظر جغرافیایی و امنیتی با تحولات ایران پیوند دارد، بلکه بهخوبی میداند تداوم درگیری میان تهران و واشنگتن چه پیامدهایی برای ثبات سیاسی، امنیتی و اقتصادی عراق خواهد داشت. در واقع، اگر خبر موافقت ترامپ با پیشنهادهای نخستوزیر عراق و سفر هیئت این کشور به تهران صحت داشته باشد، باید آن را بخشی از تلاش چندمسیره واشنگتن برای باز کردن کانال ارتباطی با ایران ارزیابی کرد؛ تلاشی که در آن چین، عراق و احتمالاً روسیه هرکدام میتوانند نقش متفاوتی داشته باشند.