سرمقاله
صفحات روزنامه
اخبار آنلاین
گروه سیاسی - روابط ایران و آمریکا در یکی از حساسترین مقاطع ماههای اخیر قرار گرفته است. درحالیکه دونالد ترامپ از تعویق تصمیم درباره حملات نظامی تازه به ایران سخن میگوید، واشنگتن همچنان بر تداوم فشارهای اقتصادی و محاصره دریایی تأکید دارد. تهران نیز اعلام کرده که مذاکره زیر فشار نمیتواند زمینه توافقی پایدار را فراهم کند. مجموعه این تحولات نشان میدهد دو کشور، با وجود تمایل اعلامشده برای جلوگیری از گسترش درگیری، هنوز بر سر شرایط پایان بحران به تفاهم نرسیدهاند. در این میان، تحولات خلیج فارس، نگرانی کشورهای منطقه و پیامدهای داخلی جنگ در آمریکا، معادله را پیچیدهتر کرده است. تعویق تصمیم در کاخ سفید به گزارش رویترز، ترامپ روز پنجشنبه ۱۹ نوامبر در گفتوگویی اعلام کرد که برای تصمیمگیری درباره حملات گسترده جدید علیه ایران عجله ندارد. رئیسجمهوری آمریکا در پاسخ به پرسشی درباره احتمال ازسرگیری عملیات نظامی، بررسی این موضوع را به بعد از آغاز سال ۲۰۲۷ موکول کرد. ترامپ در گفتوگوهای جداگانه با فاکسنیوز و رسانههای دیگر نیز موضع مشابهی اتخاذ کرد. این اظهارات در مقایسه با هشدارهای پیشین او درباره احتمال تشدید عملیات پس از انتخابات میاندورهای، از تغییر زمانبندی تصمیمهای واشنگتن حکایت دارد. بااینحال، تعویق تصمیم نظامی به معنای کنار گذاشتن گزینه حمله نیست. دولت آمریکا همچنان مدعی است فشار اقتصادی و محدودیتهای دریایی میتواند ایران را به پذیرش امتیازهای بیشتر در مذاکرات وادار کند. محاصره اقتصادی به جای حمله رویترز در گزارشی تحلیلی تأکید کرده که واشنگتن فعلاً راهبرد فشار مستمر را بر عملیات نظامی گسترده ترجیح داده است. مقامهای آمریکایی معتقدند ادامه تحریمها و محدودیتهای تجاری میتواند بدون پذیرش هزینههای یک جنگ تازه، موقعیت مذاکرهای تهران را تضعیف کند. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، نیز در رایزنی با همتایان خود در گروه هفت، از استمرار فشار اقتصادی بهعنوان مسیری میان تشدید جنگ و پذیرش توافقی نامطلوب سخن گفته است. بااینحال، اثربخشی این سیاست همچنان محل اختلاف است. برخی تحلیلگران معتقدند فشار طولانیمدت ممکن است به جای تسهیل توافق، مواضع طرف مقابل را سختتر کند و احتمال واکنش نظامی را افزایش دهد. تهران؛ مذاکره پس از رفع فشار در مقابل، ایران تأکید دارد که پیشرفت دیپلماتیک مستلزم تغییر رفتار واشنگتن است. بر اساس گزارش رویترز، تهران خواستار رفع محاصره، آزادسازی داراییهای مسدودشده، فراهم شدن امکان فروش نفت و پایان اقدامات نظامی علیه کشور است. موضوع تنگه هرمز نیز در مرکز اختلافات قرار دارد. ایران خواهان ترتیباتی است که ملاحظات امنیتی و نقش منطقهای آن در مدیریت عبورومرور دریایی را در نظر بگیرد. در سوی مقابل، واشنگتن بر اقدامات متقابل و همزمان، بهویژه ارائه تعهدات قابل راستیآزمایی درباره برنامه هستهای ایران، تأکید میکند. این تفاوت در ترتیب اقدامات، یکی از مهمترین موانع مذاکرات است. تهران انتظار دارد آمریکا ابتدا نشانهای عملی از کاهش فشار ارائه کند، اما واشنگتن حاضر نیست بدون دریافت تضمینهای مشخص، محدودیتهای موجود را کنار بگذارد. اتهامات تازه و جنگ روایتها همزمان با بنبست دیپلماتیک، طرح ادعاهای امنیتی تازه به افزایش تنشهای لفظی منجر شده است. ترامپ در گفتوگو با فاکسنیوز، ضمن کماهمیت دانستن گزارش مربوط به احتمال حمله با مواد رادیواکتیو در واشنگتن، مدعی شد نشانههایی درباره بررسی تسلیحات شیمیایی و بیولوژیک از سوی ایران وجود دارد. وزارت امور خارجه ایران این اتهامات را رد کرده و آنها را تلاشی برای ایجاد نگرانی عمومی و فراهم کردن زمینه اقدامات نظامی دانسته است. مارکو روبیو نیز در واکنش به گزارش مربوط به تهدید احتمالی علیه پایتخت آمریکا اعلام کرد که تهدید قریبالوقوعی علیه واشنگتن وجود ندارد. تفاوت میان این اظهارات نشان میدهد ادعاهای امنیتی همچنان یکی از موضوعات اختلافی هستند. در چنین شرایطی، انتشار اطلاعات تأییدنشده میتواند فضای سیاسی را متشنجتر کند و بر روند تصمیمگیری تأثیر بگذارد. خلیج فارس در وضعیت حساس تحولات نظامی منطقه نیز بر نگرانیها افزوده است. رویترز گزارش داده که سپاه پاسداران روز سهشنبه از حمله پهپادی به سامانه راداری آمریکا در پایگاه شیخ عیسی بحرین خبر داده است. مقامهای بحرینی و آمریکایی نیز اعلام کردند که حمله را رهگیری کردهاند. این رویداد بار دیگر نشان داد که ادامه بحران ایران و آمریکا میتواند امنیت کشورهای میزبان تأسیسات نظامی ایالات متحده را تحت تأثیر قرار دهد. کشورهای عربی خلیج فارس طی ماههای گذشته نسبت به پیامدهای حملات تازه به ایران هشدار دادهاند. نگرانی اصلی آنها احتمال گسترش درگیری به زیرساختهای انرژی، بنادر و مسیرهای تجارت دریایی است. از همین رو، برخی دولتهای منطقه ترجیح میدهند مسیر گفتوگو حفظ شود و از اقداماتی که ممکن است به واکنشهای متقابل منجر شود، جلوگیری شود. میانجیها در جستوجوی راه خروج عمان و قطر همچنان برای نزدیک کردن دیدگاههای تهران و واشنگتن تلاش میکنند. گزارش رویترز حاکی است که رایزنیهای غیرمستقیم ادامه دارد، اما اختلاف بر سر رفع محدودیتها و تعهدات هستهای مانع دستیابی به توافق شده است. یکی از گزینههای مورد بحث، طراحی توافقی مرحلهای است که در آن اقدامات اعتمادساز از سوی دو طرف بهصورت متقابل اجرا شود. بااینحال، موفقیت چنین ابتکاری به پذیرش امتیازهایی بستگی دارد که ممکن است برای هر دو دولت از نظر سیاسی دشوار باشد. شکست جمهوریخواهان و فشار کنگره بحران ایران اکنون به یکی از موضوعات مهم سیاست داخلی آمریکا نیز تبدیل شده است. شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای، انتقادها از هزینههای جنگ را افزایش داده و دموکراتها برای محدود کردن اختیارات نظامی ترامپ تلاش میکنند. جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا، نیز جنگ ایران را از عوامل مؤثر بر نتیجه نامطلوب انتخابات دانسته است. ترامپ ضمن پذیرش تأثیر این موضوع، تأکید کرده که تصمیمهای پیشین خود را ضروری میداند. در چنین فضایی، ادامه جنگ میتواند اختلافات میان کاخ سفید و کنگره را تشدید کند؛ بهویژه آنکه بحث تأمین مالی عملیات نظامی و اختیارات رئیسجمهوری همچنان مطرح است. آیندهای میان توافق و تقابل مجموعه تحولات اخیر نشان میدهد تهران و واشنگتن هنوز مسیر مشخصی برای خروج از بحران پیدا نکردهاند. آمریکا امیدوار است فشار اقتصادی به تغییر مواضع ایران منجر شود، درحالیکه تهران بر ضرورت رفع فشار پیش از پیشرفت مذاکرات تأکید دارد.تعویق تصمیم ترامپ درباره حملات تازه میتواند فرصت بیشتری برای میانجیگری فراهم کند، اما استمرار محاصره و حوادث نظامی، خطر تشدید ناخواسته درگیری را حفظ کرده است. در نهایت، مسئله اصلی تنها انتخاب میان جنگ و مذاکره نیست؛ بلکه دستیابی به ترتیباتی است که اجرای تعهدات دو طرف را امکانپذیر کند. تا زمانی که اختلاف بر سر نخستین گام حل نشود، روابط ایران و آمریکا همچنان میان فشار، تهدید و امید به دیپلماسی در نوسان خواهد ماند.