سرمقاله
صفحات روزنامه
اخبار آنلاین
مرگ سوگند صیادی، دختر ۱۶ ساله کرمانشاهی، را نمیتوان تنها یک «فاجعه خانوادگی» یا «پرونده قضایی» دانست. او پیش از مرگ به مسئولان مدرسه گفت اگر به خانه بازگردد، پدرش او را میکشد؛ اما مدرسه او را به همان خانه فرستاد. این حادثه زخمی است که رو شده و نشان میدهد بحران اصلی، نه فقدان قانون یا نهاد، بلکه گسست زنجیرهٔ حمایت است. دختری که هشدار داد، شنیده شد؛ اما هشدارش به اقدام حمایتی فوری تبدیل نشد. این زخم در بستر بحران فراگیرتری دیده میشود. شاخص سرمایه اجتماعی کشور از ۴۳.۵ در سال ۱۳۹۴ به ۳۶.۶ در سال ۱۴۰۴ رسیده است؛ ریزشی که به معنای کاهش اعتماد به نهادهای رسمی است. همزمان، بخش بزرگی از جامعه از آینده قطع امید کرده و احساس بیعدالتی میکند. در چنین وضعیتی، خانواده به «تنها پناهگاه باقیمانده» بدل میشود؛ اما همین پناهگاه، در غیاب نظارت بیرونی، میتواند به قلمروی قدرت مطلق پدرسالارانه تبدیل شود. امن نبودن عوامل مدرسه و بیتفاوتی اطرافیان نیز صرفاً ضعف اخلاقی نیست؛ محصول محاسبهای است که در آن مداخله هزینه دارد و اثرگذاریاش نامعلوم است. برای مدیریت فرهنگی و اجتماعی کشور، سه شکاف باید همزمان ترمیم شود: نخست، حفاظت در مدرسه: مدرسه باید علاوه بر آموزش، نهاد حفاظت نیز باشد. اگر چه سالها از ایجاد طرح نماد (نظام مراقبت از دانش آموزان) وجود دارد ولی همین که مدیر داستان سوگند خود را به اجرای آن ملزم نمی داند، ضرورت دارد «پروتکل الزامی ارجاع فوری» تدوین شود تا هر گزارش دانشآموز درباره تهدید جانی در خانه، بدون نیاز به تأیید والدین، ظرف حداکثر ۲۴ ساعت به اورژانس اجتماعی ۱۲۳، بهزیستی و دادگستری ارجاع شود و تا ارزیابی خطر، «ممنوعیت تحویل دانشآموز به والد» اعمال گردد. سیستم گزارشدهی محرمانه درونمدرسهای نیز باید ایجاد شود. دوم، اجرای فوری قانون: قانون حمایت از اطفال و نوجوانان وجود دارد، اما فاصلهٔ میان متن قانون و زندگی واقعی کودکان جدی است. ایجاد «واحدهای حمایت سریع» مشترک میان بهزیستی، آموزشوپرورش و دادگستری در سطح استانها، با اختیار مداخله فوری و جداسازی موقت کودک از محیط پرخطر، ضروری است. بازنگری در خلأهای بازدارنده، از جمله معافیت پدر از قصاص در قتل فرزند، نیز باید در دستور کار قرار گیرد. سوم، بازسازی پیوند اجتماعی. اعتماد به نهادها با شعار بازنمیگردد؛ با تجربههای کوچک اما ملموس «نهاد قابل اتکا» بازمیگردد. تقویت اورژانس اجتماعی ۱۲۳ بهعنوان «پنجره امن» و حمایت از نهادهای محلی بهعنوان «حلقه میانی» میتواند فضایی برای تمرین «ما» بودن بسازد. اگر مرگ سوگند به یک پرونده قضایی تقلیل یابد و پس از محاکمه بسته شود، زخم سرپوشیده میشود، نه درمان. اما اگر این حادثه نقطه شکست سیاستگذاری اجتماعی دیده شود و هر سه شکاف همزمان هدف گرفته شود، میتواند آغاز بازسازی زنجیرهای باشد که فروپاشی آن، هزینهاش را کودکان این سرزمین میپردازند.