سرمقاله
صفحات روزنامه
اخبار آنلاین
ابتکار- در شرایطی که تحولات امنیتی خاورمیانه همچنان تحت تأثیر تنشهای منطقهای قرار دارد، سفر فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا به قطر، بار دیگر توجهها را به نقش این کشور در معادلات امنیتی خلیج فارس جلب کرده است. دیدار برد کوپر، فرمانده سنتکام، با سعود بن عبدالرحمن بن حسن آل ثانی، معاون نخستوزیر و وزیر مشاور در امور دفاعی قطر، اگرچه در چارچوب همکاریهای نظامی دو کشور انجام شده، اما زمانبندی آن و سفر پیشین این مقام آمریکایی به سرزمینهای اشغالی، اهمیت سیاسی بیشتری به این رایزنیها بخشیده است. به گزارش ایرنا به نقل از الجزیره، وزارت دفاع قطر روز شنبه اعلام کرد که دو طرف در دوحه درباره موضوعات مورد اهتمام مشترک و راههای تقویت همکاریهای دفاعی گفتوگو کردهاند. در این نشست شماری از افسران ارشد و مسئولان نظامی دو کشور نیز حضور داشتند. بااینحال، بیانیه وزارت دفاع قطر جزئیات بیشتری درباره محورهای عملیاتی مذاکرات منتشر نکرده است. قطر طی سالهای گذشته جایگاه مهمی در ساختار حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه داشته است. میزبانی پایگاه هوایی العدید، که یکی از مراکز اصلی فعالیت نظامی آمریکا در منطقه محسوب میشود، به دوحه موقعیتی ویژه در همکاریهای دفاعی با واشنگتن بخشیده است. از این منظر، دیدار فرمانده سنتکام با مقامهای قطری را میتوان بخشی از رایزنیهای مستمر دو کشور درباره هماهنگیهای نظامی و مسائل امنیتی دانست. بااینحال، اهمیت چنین دیدارهایی در دورههای افزایش تنش منطقهای بیشتر میشود؛ زیرا هرگونه تغییر در وضعیت امنیتی خلیج فارس میتواند بر فعالیت پایگاههای نظامی، مسیرهای انتقال انرژی و امنیت کشورهای میزبان تأثیر بگذارد. درعینحال، صرف برگزاری این نشست نشانه تصمیم برای اجرای عملیات نظامی تازه نیست و بدون انتشار اطلاعات تکمیلی نمیتوان درباره اهداف عملیاتی آن نتیجهگیری کرد. نکته قابل توجه در خبر منتشرشده، سفر برد کوپر به اسرائیل پیش از ورود به قطر است. این توالی زمانی میتواند بیانگر تلاش فرماندهی مرکزی آمریکا برای حفظ ارتباط نزدیک با شرکای منطقهای در شرایط حساس کنونی باشد. بااینحال، میان هماهنگیهای معمول نظامی و شکلگیری برنامه عملیاتی مشترک تفاوت مهمی وجود دارد. در بیانیه قطر اشارهای به ارتباط مستقیم مذاکرات دوحه با سفر پیشین کوپر نشده و نمیتوان این دو دیدار را الزاماً اجزای یک طرح مشخص دانست. آنچه اهمیت دارد، استمرار نقش آمریکا در مدیریت مناسبات امنیتی منطقه و تلاش برای حفظ هماهنگی با بازیگرانی است که اولویتها و نگرانیهای یکسانی ندارند. قطر در کنار همکاری دفاعی با آمریکا، طی سالهای گذشته تلاش کرده است جایگاه خود را بهعنوان بازیگری فعال در میانجیگری و گفتوگوهای منطقهای حفظ کند. این رویکرد، سیاست خارجی دوحه را با موازنهای حساس روبهرو کرده است. از یکسو، همکاری نظامی با واشنگتن بخشی از ترتیبات امنیتی قطر به شمار میرود و از سوی دیگر، تداوم تنش در منطقه میتواند هزینههای اقتصادی و امنیتی قابل توجهی برای این کشور ایجاد کند. به همین دلیل، حفظ کانالهای دیپلماتیک و جلوگیری از گسترش درگیریها نیز برای دوحه اهمیت دارد. در چنین شرایطی، همکاری دفاعی و تلاش برای کاهش تنش، الزاماً دو مسیر متضاد نیستند؛ هرچند برقراری تعادل میان آنها همواره آسان نخواهد بود. دیدار فرمانده سنتکام با مقامهای قطری را باید در چارچوب گستردهتر تحولات امنیتی خاورمیانه بررسی کرد. افزایش حساسیت نسبت به امنیت پایگاههای نظامی، مسیرهای دریایی و زیرساختهای انرژی، اهمیت گفتوگو میان آمریکا و شرکای منطقهای آن را افزایش داده است. بااینحال، تجربه تنشهای منطقهای نشان میدهد اتکای صرف به هماهنگیهای نظامی برای دستیابی به ثبات پایدار کافی نیست. امنیت بلندمدت خلیج فارس به مجموعهای از عوامل، از جمله کاهش اختلافات سیاسی، تقویت گفتوگوهای منطقهای و جلوگیری از گسترش رویاروییها وابسته است. در نهایت، سفر کوپر به دوحه بیش از آنکه بهتنهایی نشانه تحول مشخصی در آرایش نظامی منطقه باشد، از استمرار رایزنیهای دفاعی واشنگتن با شرکای خود حکایت دارد. اهمیت واقعی این دیدار زمانی روشنتر خواهد شد که جزئیات بیشتری درباره توافقها و نتایج آن منتشر شود. تا آن زمان، باید میان واقعیت اعلامشده همکاریهای نظامی و گمانهزنی درباره اهداف احتمالی سفر تفاوت قائل شد.