سفر سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه، به قرقیزستان برای شرکت در نشست شورای وزیران امور خارجه سازمان همکاری شانگهای، در شرایطی انجام می‌شود که تهران پس از جنگ ۴۰ روزه با آمریکا و رژیم صهیونیستی و در شرایط تداوم تجاوز آمریکا به ایران در ده روز گذشته، این اجلاس را فرصتی برای تقویت هماهنگی سیاسی با قدرت‌های آسیایی، گسترش همکاری‌های اقتصادی و ترانزیتی و تثبیت جایگاه خود در نظم در حال تغییر بین‌المللی می‌داند. به گزارش ایرنا، سفر امروز «سید عباس عراقچی» وزیر امور خارجه ایران به قرقیزستان برای شرکت در نشست شورای وزیران امور خارجه سازمان همکاری شانگهای، در حالی انجام می‌شود که جنگ آمریکا و رژیم اسرائیل علیه ایران، تشدید پیدا و پنهان رقابت میان قدرت‌ها، جنگ اوکراین، تنگه هرمز و بحران‌های غرب آسیا و تلاش کشورهای جنوب جهانی برای ایجاد و تثبیت طرحی نوین در نظام بین‌الملل، بیش از هر زمان دیگری بر اهمیت نقش‌آفرینی در جهان امروز تاکید می‌کند. سازمانی که توان و ظرفیت عبور از یک سازمان امنیتی در مرکز آسیا به بستری برای شکل‌دهی به نظمی تازه در روابط بین‌الملل را داراست. درک چنین ظرفیتی در این سازمان از سوی ایران سبب شده است که تهران از حضور و عضویت در این نهاد استقبال کرده و درصدد تعریف جایگاه خود در آن به ویژه پس از جنگ ۴۰ روزه با آمریکا باشد. نشست کشورهای چین، روسیه، هند، پاکستان، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ازبکستان، ایران و بلاروس، در حالی روزهای اول و دوم مرداد ماه سال جاری (۲۳ و ۲۴ ژوئیه ۲۰۲۶) در شهر ساحلی چولپون‌آتا (Cholpon-Ata) قرقیزستان برگزار می‌شود که وزرای خارجه کشورهای عضو، مهمترین دستور کارهای نشست سران این سازمان را آماده کرده و ضمن بررسی تحولات امنیتی و سیاسی منطقه به منظور اتخاذ مواضع مشترک، اسناد تفاهمات آینده اجلاس سران را هم بررسی خواهند کرد. حضور وزیر امور خارجه در این نشست از یک‌سو بستری برای گفت‌وگو درباره مسیرهای گسترش همکاری‌های کشورهای عضو شانگهای با ایران و از سوی دیگر فرصتی برای گفت‌وگو درباره جنگ، منطقه و تحولات جاری با همتایان خود به ویژه از چین و روسیه است. شانگهای و آزمون جنگ ایران و آمریکا نشست وزیران امور خارجه اعضای شانگهای درحالی قرار است امروز و فردا در قرقیزستان برگزار شود که تهران یک جنگ همه‌جانبه را پشت سر گذاشته و در حال دفاع از خود در جنگی دیگر است. حملات آمریکا و رژیم اسرائیل به ایران در طول ماه‌های گذشته نه فقط برای جهان که برای نهادهایی چون شانگهای هم این چالش را به وجود آورده است که چگونه باید در برابر این تجاوز نظامی و بی‌قاعده شدن تمامو قواعد حقوق‌ بین‌الملل و حقوق بشر واکنش نشان دهد. اعضای شانگهای در همان نخستین روزهای حمله به ایران در اسفند سال گذشته در بیانیه‌ای نسبت به حملات نظامی علیه ایران ابراز نگرانی جدی کرده، استفاده از زور را مغایر حقوق بین‌الملل دانسته و بر حفظ حاکمیت، امنیت و تمامیت ارضی جمهوری اسلامی ایران تاکید کردند. اعضا همچنین خواستار خویشتنداری، حل اختلافات از طریق گفت‌وگو و اقدام فوری سازمان ملل برای جلوگیری از تشدید بحران شدند. در طول جنگ هم این نهاد بیانیه‌هایی در تقبیح تجاوز به ایران صادر کرد. به باور تحلیلگران؛ اعضای شانگهای به ویژه چین و هند تمایل چندانی برای تعریف نقش دفاعی در این سازمان ندارند. روزنامه ساوت چاینا مورنینگ پست در پاسخ به این پرسش که چرا سازمان همکاری شانگهای ناتوی نیست؛ تاکید می‌کند که «اعضای آسیای مرکزی این سازمان بیش از آنکه به دنبال ایجاد یک اتحاد نظامی باشند، بر حفظ حاکمیت ملی، جلوگیری از مداخله خارجی و توسعه همکاری‌های منطقه‌ای تمرکز دارند. به همین دلیل، شانگهای فاقد سازوکار دفاع جمعی الزام‌آور است و در بحران‌هایی مانند جنگ ایران و آمریکا، نقش آن عمدتاً به حمایت سیاسی و دیپلماتیک محدود می‌شود.» چنین نگاهی در کنار وجود برخی اختلافات بنیادین در این نهاد، کیفیت حمایت شانگهای از عضو درگیر با جنگ را بهتر نشان می‌دهد. نشریه The Diplomat در تحلیل خود درباره نشست‌های شانگهای در سال ۲۰۲۶ می‌نویسد: «سازمان همکاری شانگهای اکنون بیش از هر زمان دیگری با یک پارادوکس روبه‌رو است؛ اعضا درباره اصل همکاری توافق دارند اما درباره بسیاری از موضوعات راهبردی اختلاف نظر جدی دارند. اختلافات هند و پاکستان، رقابت ژئوپلیتیکی چین و هند، تفاوت نگاه اعضا به افغانستان و همچنین تفاوت اولویت‌های امنیتی و اقتصادی، موجب شده است که سازمان در بسیاری از موارد نتواند تصمیم‌های عملیاتی و الزام‌آور اتخاذ کند. این نشریه نتیجه می‌گیرد که شانگهای تاکنون بیش از آنکه یک نهاد تصمیم‌ساز باشد، بستری برای پیشبرد منافع ملی اعضا بوده است.» گرچه حمایت عمدتا سیاسی شانگهای از ایران با توجه به مجموع اهداف و رویه‌های این نهاد از سوی تهران هم درک شد اما به نظر می‌رسد، وزیر خارجه ایران قرار است درباره ارتقا این حمایت‌ها از سطح سیاسی به توسعه همکاری‌های اقتصادی، ترانزیتی، بانکی و امنیتی با همتایان خود در این سازمان رایزنی‌هایی داشته باشد. سفر سیدعباس عراقچی با هدف تقویت هماهنگی سیاسی با اعضای سازمان درباره تحولات غرب آسیا و جنگ تحمیلی علیه ایران، گفت‌وگو درباره ضرورت افزایش شتاب اجرای کریدورهای ترانزیتی و بررسی روندهای امنیتی منطقه با توجه به حضور آمریکا انجام می‌شود. در نهایت تجربه جنگ علیه ایران، اختلال در عرضه انرژی در جهان به واسطه این جنگ و تهدید ثبات محیط پیرامونی کشورهای عضو شانگهای، اهمیت همکاری میان این قدرت‌های آسیایی را بیش از گذشته برجسته کرده است. حضور فعال ایران در شانگهای، نه یک انتخاب مقطعی بلکه بخشی از راهبرد بلندمدت تهران برای گسترش پیوندهای سیاسی، اقتصادی و امنیتی با شرق و افزایش نقش‌آفرینی در نظم در حال تغییر بین‌المللی است تا بخشی از بار سیاسی و اقتصادی ناشی از جنگ و تحریم را کاهش دهد.