گروه سیاسی - در حالی که تلاش میانجی‌ها برای انتقال پیام میان تهران و واشنگتن وارد مرحله تازه‌ای شده، اظهارات روز سه‌شنبه مقام‌های کشورمان نشان می‌دهد تهران در مقطع کنونی دو مسیر را به صورت همزمان دنبال می‌کند؛ باز نگه داشتن پنجره دیپلماسی و در عین حال تأکید بر اهرم‌های خود در حوزه انرژی و تنگه هرمز. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه می‌گوید ایران منتظر پاسخ رسمی آمریکا از طریق میانجی قطری است و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس نیز همزمان تأکید کرده است که نمی‌توان ایران را از صادرات نفت محروم کرد و انتظار داشت جریان انرژی سایر کشورهای منطقه بدون تأثیر ادامه پیدا کند. عراقچی در پایان سفر خود به نیویورک اعلام کرد پیشنهاد هفت‌ماده‌ای ایران از طریق قطر به طرف آمریکایی منتقل شده و یکی از میانجی‌های قطری بار دیگر با هیأت ایرانی دیدار کرده است. به گفته وزیر امور خارجه، میانجی‌ها قرار است ایده‌های مطرح‌شده را با واشنگتن در میان بگذارند و پاسخ نهایی آمریکا را به تهران منتقل کنند. عراقچی تأکید کرد که تصمیم بعدی پس از دریافت این پاسخ در تهران اتخاذ خواهد شد. این سخنان از آن جهت اهمیت دارد که دونالد ترامپ طی روزهای گذشته در موضع‌گیری علنی پیشنهاد ایران را ردشده توصیف کرده بود. با این حال تهران میان اظهارات رسانه‌ای رئیس‌جمهوری آمریکا و پاسخ رسمی که باید از کانال میانجی‌ها دریافت شود، تفاوت قائل شده است. عراقچی نیز صراحتاً گفته است که ایران هنوز پاسخ رسمی واشنگتن را دریافت نکرده و تا رسیدن چنین پاسخی، مواضع اعلام‌شده تهران تغییر نکرده است. هفت ماده روی میز جزئیات منتشرشده از پیشنهاد ایران نشان می‌دهد محور اصلی مذاکرات کنونی به چگونگی بازگشایی تنگه هرمز و کاهش تنش‌های نظامی مرتبط است. براساس گزارش آسوشیتدپرس، ایران طرحی با جدول زمانی هفت‌روزه ارائه کرده که در صورت پذیرش شروط مورد نظر تهران، می‌تواند به بازگشایی تنگه و ازسرگیری مذاکرات منجر شود. رفع محاصره دریایی بنادر ایران، فراهم شدن امکان صادرات نفت و برخی ترتیبات مربوط به تحریم‌ها و دارایی‌های ایران از جمله موضوعاتی است که در گزارش‌های مربوط به این مذاکرات مطرح شده است. در مقابل، بازگشایی مسیر کشتیرانی و بازگشت به گفت‌وگوهای هسته‌ای نیز در چارچوب پیشنهادی مورد بحث قرار گرفته است. با این حال عراقچی روز سه‌شنبه تلاش کرد دامنه انتظارات از مذاکرات را محدود کند. او تأکید کرد که در مقطع کنونی موضوع اصلی «تنگه هرمز» است و بازگشایی آن به تحقق شروط اعلام‌شده ایران بستگی دارد. وزیر امور خارجه همچنین گمانه‌زنی‌ها درباره عقب‌نشینی تهران از مواضع پیشین یا ارائه امتیازات تازه را رد کرد. این تأکید نشان می‌دهد تهران در حال حاضر به دنبال یک توافق مرحله‌ای است؛ به این معنا که به جای تلاش برای حل همزمان تمام اختلافات میان ایران و آمریکا، ابتدا موضوعی که بیشترین اثر فوری بر اقتصاد منطقه و بازار جهانی انرژی دارد، در دستور کار قرار گیرد. موفقیت چنین الگویی می‌تواند زمینه را برای ورود به مذاکرات گسترده‌تر فراهم کند، هرچند سابقه شکست توافق‌های پیشین نشان می‌دهد بی‌اعتمادی همچنان یکی از موانع اصلی است. علاوه بر این رویترز گزارش داده است که دو طرف در ماه‌های گذشته دو بار به توافق‌های آتش‌بس دست یافته‌اند که دوام چندانی نداشته است. پیام قالیباف به واشنگتن همزمان با تحرکات دیپلماتیک، محمدباقر قالیباف نیز در نطق روز گذشته خود موضع تهران درباره ارتباط امنیت ایران و جریان انرژی منطقه را بار دیگر مطرح کرد. رئیس مجلس گفت در شرایطی که ایران امکان فروش نفت نداشته باشد، نمی‌توان انتظار داشت دیگر صادرکنندگان منطقه بدون تأثیر به فعالیت خود ادامه دهند. او همچنین امنیت زیرساخت‌های منطقه را با تأمین امنیت ایران مرتبط دانست. این موضع را می‌توان در ادامه سخنان هفته‌های اخیر رئیس مجلس درباره تنگه هرمز ارزیابی کرد. قالیباف پیش‌تر گفته بود تا زمانی که شروط ایران و تعهدات طرف آمریکایی اجرا نشود، زمینه بازگشت به شرایط پیشین و بازگشایی کامل تنگه فراهم نخواهد شد. اهمیت این موضع زمانی بیشتر مشخص می‌شود که شرایط بازار انرژی را در نظر بگیریم. تنگه هرمز پیش از آغاز جنگ مسیر عبور حدود یک‌پنجم نفت و گاز مورد تجارت جهان بود و اختلال در کشتیرانی در این منطقه طی ماه‌های گذشته قیمت انرژی را به شدت تحت تأثیر قرار داده است. روز سه‌شنبه نیز قیمت نفت برنت به بیش از ۱۰۶ دلار در هر بشکه رسید؛ موضوعی که نشان می‌دهد بازار همچنان نسبت به سرنوشت هرمز حساس است. از این منظر، انرژی اکنون به یکی از مهم‌ترین متغیرهای مذاکرات تبدیل شده است. واشنگتن از محدودیت صادرات نفت ایران به عنوان ابزار فشار استفاده می‌کند و تهران نیز موقعیت جغرافیایی خود در کنار یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های انرژی جهان را بخشی از معادله می‌داند. نتیجه، شکل‌گیری نوعی وابستگی متقابل در بحران است؛ شرایطی که در آن ادامه فشار بر یک طرف می‌تواند هزینه‌هایی فراتر از مرزهای همان کشور ایجاد کند. قطر در مرکز رفت‌وآمد پیام‌ها در این میان نقش کشورهای میانجی نیز پررنگ‌تر شده است. قطر اکنون یکی از مهم‌ترین کانال‌های انتقال پیام میان تهران و واشنگتن است و پاکستان نیز در ماه‌های گذشته در برخی مراحل میانجیگری حضور داشته است. عراقچی تأکید کرده ارتباط میان میانجی‌های قطری و پاکستانی از قبل وجود داشته اما پس از ارائه پیشنهاد جدید ایران، این تماس‌ها شکل جدی‌تری پیدا کرده است. انتخاب چنین مسیری نیز بی‌دلیل نیست. در شرایطی که گفت‌وگوی مستقیم میان ایران و آمریکا دشوار شده، میانجی‌ها امکان انتقال پیشنهادها بدون ایجاد هزینه سیاسی ناشی از مذاکره مستقیم را فراهم می‌کنند. از سوی دیگر کشورهای حاشیه خلیج فارس خود از اصلی‌ترین متأثران بحران هرمز هستند و به همین دلیل انگیزه مستقیمی برای جلوگیری از ادامه اختلال در بازار انرژی دارند. نقطه تصمیم با وجود افزایش رفت‌وآمدهای دیپلماتیک، هنوز نمی‌توان از نزدیک بودن توافق سخن گفت. گزارش آسوشیتدپرس از باقی ماندن موانع جدی میان دو طرف حکایت دارد و اظهارات علنی ترامپ نیز نشان می‌دهد واشنگتن دست‌کم تاکنون حاضر نشده چارچوب پیشنهادی تهران را به همان شکل بپذیرد. در مقابل، ایران نیز اعلام کرده شروط خود برای بازگشایی هرمز را تغییر نداده است. به این ترتیب، تهران و واشنگتن بار دیگر به نقطه‌ای رسیده‌اند که دیپلماسی و فشار به موازات یکدیگر حرکت می‌کنند. پیام عراقچی این است که مسیر توافق همچنان بسته نشده و ایران منتظر پاسخ رسمی است؛ پیام قالیباف نیز این است که ادامه فشار بر صادرات نفت ایران بدون هزینه برای جریان انرژی منطقه نخواهد بود. اکنون بخش مهمی از آینده این روند به پیامی بستگی دارد که میانجی‌ها از واشنگتن به تهران خواهند آورد. اگر پاسخ آمریکا امکان ادامه گفت‌وگو را فراهم کند، طرح هفت‌ماده‌ای می‌تواند نقطه آغاز مرحله‌ای تازه از مذاکرات باشد. در غیر این صورت، تنگه هرمز همچنان در مرکز تقابل باقی خواهد ماند؛ آبراهی که طی ماه‌های گذشته نشان داده است تحولات آن نه تنها بر روابط تهران و واشنگتن، بلکه بر اقتصاد و امنیت بخش بزرگی از منطقه و جهان اثر می‌گذارد.