ابتکار- اختلال گسترده در فعالیت فرودگاه‌های عربستان سعودی، از ریاض تا دمام، به یکی از مهم‌ترین پیامدهای دور تازه درگیری‌های نظامی میان ریاض و نیروهای انصارالله یمن تبدیل شده است. گزارش‌ها از لغو بخش بزرگی از پروازهای فرودگاه پایتخت عربستان و توقف مجدد عملیات هوایی در شرق این کشور حکایت دارند؛ تحولاتی که نشان می‌دهد دامنه آثار جنگ دیگر به مناطق مرزی یا اهداف نظامی محدود نیست و زیرساخت‌های حمل‌ونقل و فعالیت‌های اقتصادی را نیز تحت تأثیر قرار داده است. در چنین شرایطی، تداوم حملات و اقدامات متقابل می‌تواند علاوه بر افزایش هزینه‌های امنیتی، برنامه‌های توسعه اقتصادی عربستان را با چالش‌های تازه‌ای مواجه کند. ریاض؛ لغو ۹۴ درصد پروازها به گزارش ایرنا به نقل از شبکه المسیره، بلومبرگ در گزارشی از اختلال گسترده در فعالیت فرودگاه ریاض خبر داده است. براساس اطلاعات منتشرشده، ۹۴ درصد پروازهای خروجی این فرودگاه در فاصله ۱۰ تا ۲۷ اکتبر، برابر با ۱۸ مهر تا پنجم آبان، لغو شده‌اند. این رقم، در صورت تأیید نهایی داده‌های عملیاتی، نشان‌دهنده اختلالی کم‌سابقه در یکی از مهم‌ترین مراکز حمل‌ونقل هوایی عربستان است. همچنین گزارش شده که شرکت هواپیمایی ریاض ایر ناچار شده بخشی از فعالیت‌های خود را به فرودگاهی در فاصله حدود ۴۰۰ کیلومتری منتقل کند و پروازهای محدودی انجام دهد. اهمیت این تحول تنها به لغو سفرهای مسافران محدود نمی‌شود. فرودگاه‌های بین‌المللی حلقه اتصال تجارت، گردشگری، سرمایه‌گذاری و ارتباطات اقتصادی هستند. بنابراین، اختلال طولانی‌مدت در فعالیت آنها می‌تواند هزینه‌های مستقیمی برای شرکت‌های هواپیمایی و مجموعه‌ای از صنایع وابسته ایجاد کند. دمام؛ بحران در شرق عربستان هم‌زمان با انتشار گزارش اختلال گسترده در ریاض، فعالیت فرودگاه بین‌المللی ملک فهد در شهر دمام نیز بار دیگر متوقف شد. به گزارش ایرنا، شبکه المسیره شامگاه شنبه نهم آبان، با استناد به اطلاعات وب‌سایت ردیابی پروازها، از توقف نشست‌وبرخاست هواپیماها در این فرودگاه خبر داد. برخی رسانه‌های عربی نیز گزارش کردند که برای حدود ۶۶ دقیقه هیچ پروازی در فرودگاه انجام نشده و چند هواپیما در آسمان منطقه منتظر تعیین وضعیت بوده‌اند. اگرچه توقف موقت پروازها لزوماً به معنای آسیب مستقیم به تأسیسات فرودگاهی نیست، اما همین اختلال نشان می‌دهد نگرانی‌های امنیتی تا چه اندازه می‌توانند فعالیت حمل‌ونقل هوایی را تحت تأثیر قرار دهند. اهمیت دمام نیز به موقعیت آن در استان شرقی عربستان بازمی‌گردد؛ منطقه‌ای که در اقتصاد انرژی و فعالیت‌های صنعتی این کشور جایگاه مهمی دارد. جنگی که به زیرساخت‌ها رسید برای درک تحولات اخیر باید به پیشینه درگیری‌های یمن و عربستان بازگشت. جنگی که از سال ۲۰۱۵ با مداخله نظامی ائتلاف تحت رهبری عربستان وارد مرحله تازه‌ای شد، طی سال‌های بعد با محاصره، حملات متقابل و بحران انسانی گسترده همراه بوده است. به گزارش ایرنا، نیروهای مستقر در صنعا در تیرماه امسال تصمیم به مقابله با محاصره اتخاذ کردند و پس از حملات عربستان به فرودگاه صنعا، دامنه عملیات نظامی خود را گسترش دادند. در ادامه، منابع یمنی از پیشروی نیروهای وابسته به صنعا در برخی مناطق ساحلی و افزایش حضور آنها در نزدیکی مسیر راهبردی باب‌المندب خبر داده‌اند. این تحولات از تغییر ماهیت فشارهای متقابل حکایت دارد؛ به‌گونه‌ای که زیرساخت‌های اقتصادی و مسیرهای ارتباطی بیش از گذشته در معرض پیامدهای درگیری قرار گرفته‌اند. چشم‌انداز ۲۰۳۰ زیر فشار عربستان سعودی طی سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری گسترده‌ای برای توسعه گردشگری، حمل‌ونقل هوایی و کاهش وابستگی اقتصاد خود به درآمدهای نفتی انجام داده است. صنعت هوانوردی یکی از ارکان اصلی این برنامه محسوب می‌شود. در چنین شرایطی، اختلال در فعالیت فرودگاه‌ها می‌تواند بر اعتبار برنامه‌های توسعه‌ای و تصمیم سرمایه‌گذاران تأثیر بگذارد. شرکت‌های هواپیمایی برای برنامه‌ریزی مسیرهای پروازی به ثبات عملیاتی نیاز دارند و تکرار لغو پروازها ممکن است هزینه بیمه، تغییر مسیر و مدیریت ناوگان را افزایش دهد. نصرالدین عامر، از مقام‌های نزدیک به انصارالله، نیز هشدار داده که ادامه حملات و محاصره یمن، منافع اقتصادی عربستان و پروژه‌های مرتبط با چشم‌انداز ۲۰۳۰ را با مخاطره مواجه خواهد کرد. بااین‌حال، میزان خسارت واقعی اقتصادی هنوز نیازمند داده‌های مستقل و ارزیابی دقیق است و نمی‌توان صرفاً براساس آمار لغو پروازها درباره سرنوشت کل برنامه توسعه عربستان نتیجه‌گیری کرد. باب‌المندب؛ معادله فراتر از آسمان یکی دیگر از ابعاد مهم بحران، موقعیت راهبردی باب‌المندب است. این آبراه، دریای سرخ را به خلیج عدن متصل می‌کند و از مسیرهای مهم تجارت دریایی جهان به شمار می‌رود. گزارش‌های منتشرشده درباره تحولات ساحلی یمن نشان می‌دهد کنترل مناطق مجاور این آبراه همچنان یکی از موضوعات اصلی رقابت نظامی است. هرگونه تشدید ناامنی در این مسیر می‌تواند بر تردد کشتی‌ها، هزینه بیمه محموله‌ها و برنامه‌ریزی شرکت‌های حمل‌ونقل تأثیر بگذارد. ازاین‌رو، بحران یمن تنها به روابط صنعا و ریاض محدود نمی‌ماند و با امنیت زنجیره‌های تأمین منطقه‌ای و بین‌المللی نیز ارتباط پیدا می‌کند. فشار نظامی و محاسبات سیاسی تشدید عملیات علیه زیرساخت‌های حمل‌ونقل عربستان را می‌توان بخشی از تلاش نیروهای انصارالله برای افزایش فشار بر ریاض و تغییر موازنه مذاکرات دانست. در مقابل، عربستان با این چالش روبه‌روست که چگونه ضمن حفظ امنیت داخلی و زیرساخت‌های اقتصادی، از گسترش درگیری و افزایش هزینه‌های آن جلوگیری کند. تجربه سال‌های گذشته نشان داده که عملیات نظامی، حتی زمانی که توان بازدارندگی طرف‌ها را افزایش می‌دهد، الزاماً به حل اختلاف‌های سیاسی منجر نمی‌شود. از سوی دیگر، هرچه آثار جنگ بر فعالیت‌های غیرنظامی گسترده‌تر شود، ضرورت حفاظت از شهروندان و رعایت موازین حقوق بشردوستانه اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. روزنه مذاکره در میانه بحران در کنار تحولات نظامی، نشانه‌هایی از تلاش برای فعال کردن مسیر سیاسی نیز دیده می‌شود. محمد البخیتی، عضو دفتر سیاسی جنبش انصارالله، از آمادگی این جنبش برای مشارکت در مذاکرات مستقیم با میانجیگری مصر خبر داده است. این موضع می‌تواند فرصتی برای بررسی راهکارهای کاهش تنش فراهم کند، هرچند هنوز درباره پذیرش ابتکار میانجیگری از سوی همه طرف‌ها و دستور کار احتمالی مذاکرات اطلاعات قطعی منتشر نشده است. مسائلی مانند پایان حملات متقابل، وضعیت محاصره، امنیت فرودگاه‌ها و تضمین تردد تجاری از جمله موضوعاتی هستند که می‌توانند در هر روند دیپلماتیک مطرح شوند. آسمان ناامن، آینده نامطمئن در مجموع، اختلال گسترده در پروازهای ریاض و توقف مجدد فعالیت فرودگاه دمام نشان می‌دهد هزینه‌های درگیری یمن و عربستان به حوزه‌های اقتصادی و غیرنظامی نیز سرایت کرده است. برای ریاض، حفظ امنیت زیرساخت‌ها شرط مهمی برای تداوم برنامه‌های توسعه اقتصادی است و برای نیروهای مستقر در صنعا، مسئله پایان محاصره و تعیین ترتیبات امنیتی همچنان در مرکز مطالبات قرار دارد. بااین‌حال، ادامه فشارهای نظامی می‌تواند خطر محاسبات اشتباه و گسترش بحران را افزایش دهد. در چنین شرایطی، فعال شدن میانجیگری منطقه‌ای و دستیابی به توافقی قابل اجرا درباره توقف حملات و تضمین امنیت مسیرهای ارتباطی، بیش از گذشته اهمیت یافته است. تحولات اخیر بار دیگر نشان می‌دهد امنیت اقتصادی و امنیت نظامی در خاورمیانه پیوندی مستقیم دارند؛ پیوندی که نادیده گرفتن آن می‌تواند هزینه‌های جنگ را برای تمامی طرف‌ها افزایش دهد.