سرمقاله
صفحات روزنامه
اخبار آنلاین
در شرایطی که روابط ایران و آمریکا همچنان میان تهدید نظامی، فشار اقتصادی و تلاشهای دیپلماتیک در نوسان است، سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه، جزئیات تازهای از پیشنهادهای تهران برای پایان دادن به وضعیت کنونی تشریح کرد. او در گفتوگویی مفصل با روزنامه «ایران» که ایسنا منتشر کرده، ضمن تأکید بر نامطلوب بودن وضعیت «نه جنگ، نه صلح»، اعلام کرد تهران همچنان به دستیابی به توافق امیدوار است، اما چنین توافقی باید منافع ملی را تأمین کند و مانع بازگشت درگیری شود. عراقچی همچنین درباره سرنوشت تفاهم اسلامآباد، شروط بازگشایی تنگه هرمز، اختلافات هستهای و نقش میانجیهای منطقهای توضیح داد. از تفاهم اسلامآباد تا طرح دوروزه به گزارش ایسنا، عراقچی با تشریح روند مذاکرات گذشته گفت ایران و آمریکا پس از گفتوگوهای طولانی به یادداشت تفاهم اسلامآباد دست یافتند؛ تفاهمی که به گفته او، رؤسای جمهور دو کشور نسخههای فارسی و انگلیسی آن را امضا کردند. بااینحال، وی مدعی شد نقض یکی از بندهای مهم این تفاهم از سوی آمریکا، زمینه بازگشت درگیریها را فراهم کرد. وزیر امور خارجه تأکید کرد که یادداشت تفاهم اسلامآباد دیگر موضوعیت اجرایی ندارد، اما تعهدات پذیرفتهشده در آن همچنان میتواند مبنایی برای توافق جدید باشد. به گفته عراقچی، ایران در اوایل مهرماه طرحی هفتروزه را از طریق واسطه قطری به واشنگتن ارائه کرد. بر اساس این پیشنهاد، آمریکا باید طی پنج یا شش روز نخست تعهدات خود، از جمله اقدامات مرتبط با رفع محدودیتها و تحریمهای جدید، را اجرا میکرد. ایران نیز در روز ششم تنگه هرمز را باز میکرد و مذاکرات برای توافق نهایی از روز هفتم آغاز میشد. پیشنهادی که به ۴۸ ساعت رسید عراقچی توضیح داد که با نزدیک شدن انتخابات میاندورهای آمریکا، میانجیها پیشنهاد کردند زمان اجرای طرح کوتاهتر شود. تهران نیز با این درخواست موافقت کرد و چارچوب هفتروزه به طرحی دوروزه تبدیل شد. بر اساس این نسخه، آمریکا در روز نخست تعهدات خود را اجرا میکرد و ایران در روز دوم، همزمان با بازگشایی تنگه هرمز، مذاکرات نهایی را آغاز میکرد. وزیر امور خارجه تأکید کرد که آغاز مذاکرات در روز دوم به معنای دستیابی به توافق نهایی در همان روز نبود. او همچنین گفت طرح دوروزه همچنان روی میز قرار دارد و تهران حتی درباره کوتاهتر شدن زمانبندی اجرای تعهدات انعطاف نشان میدهد؛ مشروط بر اینکه خواستههای اصلی ایران تأمین شود. به گفته عراقچی، آمریکاییها پیش از انتخابات پاسخ مساعدی به پیشنهاد ایران ندادند و همین موضوع مانع آغاز روند جدید شد. دو شرط تهران برای واشنگتن وزیر امور خارجه درباره امکان ازسرگیری مذاکرات اعلام کرد که آمریکا ابتدا باید بهصراحت خواهان توافق باشد و سپس اقدامات اعتمادساز انجام دهد. او با اشاره به تغییر مواضع ترامپ گفت تهران نمیتواند صرفاً بر اظهارات سیاسی تکیه کند و نیازمند نشانههای عملی برای اطمینان از جدیت طرف مقابل است. عراقچی تأکید کرد که ایران درباره شیوه اجرای شروط هفتگانه و تنظیم جزئیات توافق آمادگی گفتوگو دارد. بااینحال، اصل تحقق تعهدات آمریکا را پیششرط بازگشایی تنگه هرمز دانست. سه جریان در تصمیمگیری آمریکا بخش دیگری از سخنان عراقچی به اختلاف دیدگاهها در ساختار سیاسی آمریکا اختصاص داشت. او معتقد است سه رویکرد متفاوت در واشنگتن بر تصمیمهای ترامپ تأثیر میگذارند. به گفته وی، یک جریان از گسترش عملیات نظامی حمایت میکند و اسرائیل نیز برای تقویت این رویکرد تلاش دارد. جریان دوم دستیابی به توافق دیپلماتیک را مطلوب میداند و گروه سوم معتقد است باید بدون ورود به جنگ تازه، فشار اقتصادی و تحریمها علیه ایران ادامه یابد. عراقچی همچنین اتهامات اخیر درباره برنامههای نظامی ایران را رد کرد و آنها را بخشی از فضاسازی برای تشدید تنش دانست. گره ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم وزیر امور خارجه درباره سرنوشت ذخایر اورانیوم با غنای ۶۰ درصد نیز توضیح داد. او با اشاره به امکان دستیابی به فرمولی مورد توافق، دو خط قرمز تهران را مشخص کرد: خروج نکردن ذخایر از کشور و استفاده از آنها متناسب با نیازهای ایران. عراقچی گفت میانجیها پیشنهادهای مختلفی در این زمینه مطرح کردهاند و برخی از آنها قابلیت بررسی دارند. به اعتقاد وی، دستیابی به راهحلی منصفانه امکانپذیر است، اما موضوع اورانیوم نباید جدا از مجموعه اختلافات دو کشور بررسی شود. او افزود تصمیمهای نهایی در چارچوب سازوکارهای شورای عالی امنیت ملی بررسی و تصویب خواهد شد. دکترین هستهای تغییر نکرده است عراقچی در پاسخ به پرسشی درباره احتمال بازنگری در دکترین هستهای ایران، این موضوع را بحثی جدی و راهبردی توصیف کرد که موافقان و مخالفان آن استدلالهای قابل بررسی دارند. او توضیح داد طرفداران تغییر دکترین معتقدند چارچوبهای نظارتی موجود نتوانستهاند مانع حمله به تأسیسات هستهای ایران شوند. در مقابل، تغییر سیاست فعلی نیز میتواند پیامدهای گستردهای برای کشور داشته باشد. وزیر امور خارجه ضمن حمایت از ادامه گفتوگوهای کارشناسی تأکید کرد که دکترین رسمی هستهای ایران تاکنون تغییری نکرده است. وی همچنین گفت روسیه و چین نیز با تغییر این دکترین موافق نیستند. صلحی که دوباره به جنگ نرسد یکی از مهمترین بخشهای مصاحبه به آینده وضعیت «نه جنگ، نه صلح» اختصاص داشت. عراقچی تأکید کرد که ادامه چنین شرایطی مطلوب نیست و ایران خواهان خروج از آن از طریق توافق است. بااینحال، وی هشدار داد توافقی که پس از مدت کوتاهی نقض شود و زمینه بازگشت جنگ را فراهم کند، نمیتواند پاسخگوی نیازهای کشور باشد. او گفت دستیابی به توافق مستلزم بدهبستان است و دو طرف باید امتیازاتی ارائه کنند، اما این امتیازها نباید بهگونهای باشد که منافع اساسی ایران نادیده گرفته شود. عراقچی همچنین با اشاره به تجربه توافقها و درگیریهای گذشته، بر ضرورت دستیابی به ترتیباتی پایدار تأکید کرد که از تکرار چرخه مذاکره و جنگ جلوگیری کند. امنیت منطقهای بدون اتکا به خارج وزیر امور خارجه در بخش دیگری از گفتوگو، ارزیابی خود را از مواضع کشورهای عربی تشریح کرد. او گفت کشورهای منطقه با آغاز جنگ تازه مخالفاند و معتقد است آنها از پیامدهای درگیریهای گذشته درس گرفتهاند. عراقچی همچنین تأکید کرد امنیت پایدار باید بر همکاری کشورهای منطقه استوار باشد و حضور پایگاههای نظامی خارجی لزوماً امنیت کشورهای میزبان را تضمین نمیکند. به گفته او، امنیت، صلح و توسعه اقتصادی مفاهیمی بههمپیوسته هستند و نمیتوان انتظار داشت بخشی از منطقه در شرایط ناامنی و فشار اقتصادی قرار داشته باشد، اما سایر کشورها از ثبات پایدار برخوردار شوند.